De liminal cinema van Backrooms

Vijftien jaar na de lancering van het internetfenomeen dat uitgroeide tot een complete subcultuur is er dan eindelijk een Backrooms-film. Een Blair Witch voor 2026 en vooral een geweldig inkijkje in het decor van het dode internet.

Goor-gele ruimtes met smerig mosterdkleurig tapijt, pisgeel structuurbehang en doorgelekte systeemplafonds waarin uitgezakte tl-lampen kreunen en knipperen. De kleuren, het licht en het geluid maken het meteen desoriënterend. Claustrofobisch. En tegelijkertijd voel je de onheilspellende aantrekkingskracht die ervan uitgaat. Als in een droom. Vaag bekend. Terwijl je benen tegen beter weten in traag en automatisch voortbewegen omdat je per se wilt kijken of er zich aan het einde van die oneindige gangen misschien een uitweg bevindt. Uncanny. Alsof dat woord er speciaal voor is uitgevonden.

Voor wie ze niet kent: dit zijn de backrooms, een internetfenomeen dat de afgelopen vijftien jaar is uitgegroeid van meme tot subcultuur met eigen niches, games en regels. Een beetje zoals die backrooms zelf: een eindeloos doolhof vol vertekende perspectieven, doodlopende trappetjes en gekantelde ruimtes, waarin je niet meer weer wat boven of onder is.

High concept-huzarenstukje
Je kon erop wachten (en dat heb ik met ongeduld gedaan) dat er een film van zou komen. Het is een high concept-huzarenstukje geworden. De regie is in handen van de twintigjarige Kane Parsons. Die was nog een tiener toen in 2019 een foto van een lege, onttakelde winkelruimte, die al een tijdje online rondzwierf, op internetkanaal 4chan werd gepost en daar werd voorzien van het commentaar dat je, als je niet oppaste en op de verkeerde plek uit de werkelijkheid viel, je het risico liep in de backrooms terecht te komen.

De anonieme poster gebruikte er het woord ‘noclipping’ voor, een cheat uit de gamewereld die het mogelijk maakt door vaste objecten zoals muren te lopen en zo bijvoorbeeld van het ene naar het andere level springen. De grap was natuurlijk dat het daarmee leek alsof de regels van de virtuele gamewereld het echte leven binnendrongen, waardoor er een soort achterafkamertjes van de fysieke werkelijkheid werden geopend. Daardoor werd het ook een digitale urban legend, net als Slenderman (ook verfilmd) en andere zogeheten creepypasta.

De backrooms gaven het idee dat er twintig jaar na The Matrix een portal was gevonden om tussen digitaal en analoog te switchen. En natuurlijk was het ook gewoon een goeie metafoor voor de tussenwereld die veel mensen ervaren wier levens zich zowel online als offline afspelen. Waardoor het gevoel van ‘echt’ is veranderd. 

Permanente uitverkoop
Eigenlijk is Backrooms een onmogelijke film. De aantrekkingskracht van de backrooms is dat je erin opgesloten zit, dat er (bijna) niets gebeurt en dat dat op een of andere manier zowel angstaanjagend als verslavend is.

Eerder dit jaar kwam de fascinerende en extreem minimalistische Japanse gameverfilming Exit 8 uit, die sterk aan het backrooms-gegeven doet denken. Die film was nauwelijks meer dan een walkthrough, afgezien van het feit dat de camera soms een point-of-view-perspectief heeft en soms de hoofdpersoon (die de juiste uitgang van een metrostation moet zien te vinden) aankijkt. Daardoor raak je als toeschouwer al snel je gevoel voor richting kwijt en kruipt de frustratie onder je huid.

Hollywood kan zich niet goed beperken, maar het is opvallend hoe weinig plotelementen zijn ingezet om de backrooms nu voor een groter publiek aantrekkelijk te maken. Hoofdpersoon Clark (Chiwetel Ejiofor) is een meubelverkoper in een desolaat winkelcentrum. Zijn leven is gestrand, de winkel heeft permanent uitverkoop, de tafels en stoelen staan wijd uit elkaar om te maskeren dat er eigenlijk geen koopwaar meer is. Met zelfgemaakte reclamevideo’s, waarin hij optreedt als eenbenige piraat, probeert hij er nog het beste van te maken.

Andere belangrijke personages zijn Clarks psycholoog Mary (Renate Reinsve), die zelf ook nogal wat onverwerkt trauma met zich meetorst, en haar echtgenoot (Mark Duplass) die bij een schimmig beveiligingsachtig bedrijf lijkt te werken. Maar wees gerust: alles blijft vaag en suggestief genoeg om na afloop eindeloos na te kunnen praten en complottheorieën te verzinnen en om, het blijft Hollywood natuurlijk, een sequel veilig te stellen.

Liminaliteit
Regisseur Parsons was degene die, toen nog als Kane Pixels, de backrooms mainstream maakte. Met het YouTube-filmpje The Backrooms (Found Footage) zorgde hij ervoor dat het fenomeen viraal ging. Het begint met een groepje scholieren die ergens op een troosteloos industrieterrein een filmpje aan het maken zijn. Maar dan lijkt de camerapersoon te struikelen en, oeps, zitten we met hetzelfde scheve perspectief van iemand die nog maar net z’n evenwicht kan bewaren opeens in die backrooms. Parsons liet het geheel eruitzien als een afgeragde vhs-tape en de no-clip als een glitch, maar creëerde alles met het opensource computerprogramma Blender. Ook al zo’n mooi voorbeeld van dat grensgebied tussen analoog en digitaal.

Foto’s vergelijkbaar met de originele backroom zijn populair op internet, ze worden voor het gemak liminale fotografie genoemd, maar zijn in verschillende categorieën te verdelen. Zo zijn er bijvoorbeeld de beelden gemaakt na de kernramp in Tsjernobyl in 1986. Met name de overwoekerde kermis en speeltuin spreken tot de verbeelding. Hier zullen nooit meer kinderen spelen. Zo ziet de wereld er dus uit als de mens is weggevaagd. Maar er zijn ook beelden van echte liminale ruimtes als verlaten metrogangen, lege vliegvelden, overgangsplekken met repetitieve architectuur die zo van de buitenwereld zijn afgesneden dat je met geen mogelijkheid kunt zeggen of het winter of zomer, dag of nacht is, en of ze alleen toevallig uitgestorven waren toen de foto werd genomen of dat de laatste mens er definitief is verdwenen. Ze doen denken aan de schilderijen van Hopper, Magritte of Willink, maar dan zonder horizon of ramen en platgeslagen onder kunstlicht. Aan de films van David Lynch, of de Escheriaanse plattegrond van het Overlook Hotel in The Shining van Stanley Kubrick.

Dode internet-theorie
Begin dit jaar stelde het online kunstplatform Hyperallergic in het artikel ‘How Liminalism Became the Defining Aesthetic of Our Time’ (vrij vertaald: ‘hoe liminalisme de meest kenmerkende stijl voor onze tijd werd’) dat de anonimiteit, de vervreemding en het gevoel van onbehagen dat uit die afbeeldingen spreekt kenmerkend zijn voor onze postkapitalistische, post-Covid-tijd.

In het stuk worden veel dingen op een hoop gegooid. De schilderijen van de Grieks-Italiaanse schilder Giorgio de Chirico. Het begrip ‘hauntology’ van de Engelse cultuurfilosoof Mark Fisher, die beschrijft hoe in het zogenaamde retrofuturisme culturele echo’s uit het verleden komen spoken. De verlaten winkelcentra doen zowel denken aan de zombiefilms van George A. Romero als aan de afgedankte malls die je langs Amerikaanse uitvalswegen vindt, omdat het goedkoper was om ergens anders een nieuwe te bouwen.

Het lekkere van films als Backrooms is dat je er zo eindeloos over kunt door-nerden. Of het nou internetcultuur is, technologie, kunstgeschiedenis of filosofie, er zijn overal aanknopingspunten. Met de verhalen van Jorge Luis Borges bijvoorbeeld en die van Mark Z. Danielewski. Zijn House of Leaves, over een huis dat aan de binnenkant groter is dan aan de buitenkant, is de ultieme liminale metaroman. Je kunt er bewijs in zien voor simulatietheorieën, die stellen dat we allang in een nabootsing van de werkelijkheid leven. Het roept het koortsdelier op dat het Alice in Wonderland-effect wordt genoemd: het gevoel dat ruimtes uitdijen en krimpen. Dan Erickson, de bedenker van tv-serie Severance noemde de backrooms een van zijn grootste inspiratiebronnen. En dan is er nog The Blair Witch Project, de horror-mockumentary die groot werd via internetmarketing en achteraf kan worden beschouwd als een soort ‘Manuscript gevonden in een fles’ van Edgar Allen Poe. Een Droste-blikje. Een vernuftige vorm van narratief gezichtsbedrog. Precies zoals Backrooms.

Met een psycholoog als belangrijkste bijfiguur is de suggestie dat de backrooms worden gegenereerd door een bewustzijnsbreuk – een hallucinatie, zo je wilt – en dat ze eigenlijk een fysieke manifestatie van het onderbewuste zijn, ook niet zo vergezocht. Maar hun repetitieve droomstructuur wijst nog op iets anders, namelijk de theorie van het dode internet. Die stelt dat langzamerhand alle online content wordt geproduceerd door AI-bots die steeds armzaliger aftreksels van aftreksels produceren. De backrooms als de rommelkast waar computerprogramma’s hun afdankertjes opslaan. Mislukte AI-slop die eindeloos blijft dooretteren, ook als er nooit meer iemand naar kijkt. Behalve wij, omdat we nou eenmaal geneigd zijn net zo lang in de afgrond te staren totdat die terugkijkt.

Backrooms is te zien vanaf 28 mei 2026.