Platoon

De achtergronden zullen inmiddels voldoende bekend zijn: tien jaar lang leurde Oliver Stone met een script over zijn Vietnam-ervaringen als gewoon soldaat bij talloze producenten en toen het groene licht eenmaal gegeven was, bleek hij een hit gemaakt te hebben. In Amerika in ieder geval een miljoenen-succes en vier Oscars: Platoon.

Platoon neemt de kijker mee terug naar de jungle van Vietnam, waar Amerikaanse soldaten in de tweede helft van de jaren zestig en de eerste van de jaren zeventig hun best deden de onzichtbare vijand van Noord-Vietnamese en Viet Cong-strijders onschadelijk te maken.

Hun aanwezigheid was de bijna uiterste consequentie van de zogenaamde dominotheorie, die voorspelde dat wanneer Zuid-Vietnam zou vallen voor het communisme, dit automatisch zou leiden tot de val van alle het kapitalisme welgezinde regimes in Zuid-Oost Azië. Voornamelijk bestaande uit jongens uit de milieus van zwarten en ongeschoolden, probeerden de Amerikaanse pelotons eigenlijk vooral zelf te overleven in een vijandige omgeving.

Blijkens zijn relaas in Platoon was Oliver Stone een idealist. Als zoon uit een welgestelde familie, die de waarden van de Amerikaanse samenleving hoog hield, tekende hij vrijwillig voor een jaartje Vietnam. Maar na een week wist ook Stone, onder de naam Chris Taylor – en gespeeld door Charlie Sheen –, dat in Vietnam maar één regel gold: overleven. Beter kon je nog binnen die week neergeknald zijn, dan de kwelling van de resterende 51 te moeten ondergaan.

Aanvankelijk via buiten het beeld gesproken brieven aan zijn grootmoeder doet Chris verslag van zijn ervaringen, die in beeld begeleid worden door bijna documentaire aandoende opnamen van de G.I.’s in hun kampement. Langzaam maar zeker spint zich het net van de ‘horror’ om Chris en zijn maten. Angst is het voornaamste motief waar de jongens zich mee bezighouden en waarop in feite twee antwoorden gegeven worden. Aan de ene kant is dat een vlucht uit die realiteit met behulp van drank en drugs – in Amerika zelf bloeide op dat moment de hippiebeweging en de flower power! – aan de andere kant de houding van de diehard, die de spleetogen, militair of anderszins, wel een lesje zal leren.

Superrealist
Deze twee houdingen markeren niet alleen de verdeeldheid onder de Amerikanen zelf, maar zijn in Platoon de motor die de film gaande moet houden. In de film gaat het namelijk om de vijand die de Amerikanen in zichzelf te bestrijden hadden, meer nog dan het communistische gevaar, waar men eigenlijk nauwelijks aan toe kwam en die op de conventionele manier ook niet te bestrijden bleek, geïnfiltreerd in de Zuid-Vietnamese samenleving als hij was.

In Vietnam werden de Amerikanen niet echt als beschermers of bevrijders gezien, zoals ruim twintig jaar daarvoor in West-Europa. Hier stuitten zij op een vijandige natuur en een volk dat zij niet begrepen. Met al hun superieure technieken onder handbereik leverde die niet te winnen oorlog de Amerikanen te velde alleen maar frustraties op, die zij alleen op elkaar konden botvieren, of in het ernstigste geval op de
burgerbevolking.

Dat laatste gebeurt ook in Platoon, waarbij het in het peloton van Chris Taylor tot een openlijke scheuring komt tussen de twee groepen soldaten en Chris definitief zijn onschuld verliest. Op deze confrontatie met de burgerbevolking volgt in de film nog een zeer breed uitgesponnen opmars van het Noord-Vietnamese leger, waarbij de Amerikanen bijna letterlijk onder de voet worden gelopen. Wanneer Chris de volgende dag op het slagveld bijkomt en daar een zwaargewonde killer Barnes ontdekt, schroomt hij niet de trekker over te halen. Van idealist is hij ook een superrealist geworden.

‘Horror’
Wat frappeert is dat een Vietnam-film met de strekking van Platoon het nu opeens zo goed doet in Amerika. Tegenover de Rambo-mentaliteit, die ook het Witte Huis niet onberoerd heeft gelaten (denk aan de inval in Grenada en de luchtaanval op Libië), bestaat er kennelijk toch ook de behoefte bij een groot publiek om af en toe de blik eens naar binnen te richten.

Toegegeven, Platoon zit geraffineerd in elkaar. De kijker wordt aanvankelijk op enige afstand gehouden, maar zit na verloop van tijd middenin het jungle-gebeuren en kan volop ‘meegenieten’ van het bulde-rende vuurwerk dat Stone hem tegen het einde voorzet. De hoofdpersoon is per definitie niet onsympathiek en alle ruimte wordt gegeven met hem in zijn rol en veranderende houding mee te groeien.

Op deze Hollywood-manier – inclusief in slowmotion sneuvelende soldaten – is Stone er kennelijk in geslaagd zijn Amerikaanse publiek aan te spreken op punten die nog altijd gevoelig liggen. Maar of hij nu echt iets nieuws te vertellen heeft? Acht jaar geleden bracht Francis Ford Coppola na jaren ploeteren zijn epos Apocalypse Now in de bioscopen, die met in de hoofdrol vader Martin Sheen de ‘horror’ op overtuigende wijze in beeld wist te brengen.

Wat Stone nu wijselijk achterwege heeft gelaten is aan dit gruwelgebeuren een metafysisch tintje te geven, hetgeen Coppola als intellectueel wel nodig achtte. Stone daarentegen eindigt zijn film met de tekst dat deze is opgedragen aan allen die in Vietnam gevochten hebben en gesneuveld zijn. Direct of indirect een eerbetoon aan die tienduizenden die tot nu toe in de publieke opinie nauwelijks enige eer te beurt is gevallen. Wat hij laat zien is hun verhaal. Stone hoopt hiermee te voorkomen dat de Amerikanen nog eens in een dergelijk avontuur stappen, bij voorbeeld in Midden-Amerika. Of dat het effect zal zijn, is moeilijk te bepalen. Een ding is wel zeker. Binnenkort starten onder andere in Thailand de opnamen voor volgende Vietnam-films.