The Testament of Ann Lee

Mona Fastvold toont in The Testament of Ann Lee hoe de trauma’s in het leven van Ann Lee de geloofsbeginselen vormen van de Shaker-gemeenschap die haar als wedergeboren Christus ziet – inclusief extatische reli-raves.

In de eindcredits van The Testament of Ann Lee wordt afgeteld. “Op de piek rond 1840: ongeveer zesduizend volgelingen”, staat als eerste vermeld. Tussen de namen van cast en crew door volgen meer jaartallen, met steeds een beetje minder volgelingen erachter. Het eindigt bij 25 juli 2025, het moment dat de film werd afgerond: “Twee volgelingen.”

Het gaat om het aantal Shakers, de (voornamelijk) Amerikaanse christelijke geloofsgemeenschap waarvan Mona Fastvolds film de achttiende-eeuwse ontstaansgeschiedenis schetst. Die groepering is nu dus op sterven na dood. (De teller is overigens inmiddels weer gestegen naar drie: in augustus 2025 voegde een 95 jaar oude vrouw zich bij de laatste actieve Shaker-gemeenschap.)

De film begint niet in de toen-nog-niet Verenigde Staten maar in Manchester, waar titelheld Ann Lee (lumineus gespeeld door Amanda Seyfried) in 1736 geboren wordt in een arm en ongeletterd gezin in de Quaker-gemeenschap. Zij zou uitgroeien tot voorvrouw van de Shakers, een afsplitsing van de Quakers die de nadruk op gemeenschap van die beweging overneemt maar zich kenmerkt door haar extatische geloofsbelijdenis in zang en dans, en haar puriteinse afwijzing van alle seks, zelfs binnen het huwelijk. Precies daarom nemen de aantallen ook zo snel af: niemand wordt als Shaker geboren, nieuwe zieltjes kunnen alleen gewonnen worden door aanwas van buiten.

Het is overigens maar de vraag of die laatste overgebleven volgelingen deze film over hun gemeenschap willen zien, hoe respectvol Fastvold er ook mee omgaat. Waarschijnlijk bevat hij voor hen te veel aardse zaken, met name dus seks – en in het bijzonder het seksueel sadisme dat Anns echtgenoot Abraham (Christopher Abbott) in enkele scènes op haar botviert.

De volgelingen van ‘Moeder’ Ann Lee, die door hen wordt gezien als manifestatie van God op aarde, zullen vast ook struikelen over de zeer menselijke visie die Fastvold op haar geeft. Over de wonderen die zij zou hebben verricht wordt wel gesproken, maar Fastvold brengt ze niet in beeld. In plaats daarvan schetst ze hoe de trauma’s van Lee’s persoonlijke leven – de armoede; de vervolging van haar beweging; de vier kinderen die zij verloor – vormend waren voor de geloofsbeginselen van de beweging waarvan zij de spiritueel leider werd.

Extatische dansscènes
Zo neemt The Testament of Ann Lee haar hoofdpersoon uiterst serieus, zonder volledig mee te gaan in hoe zij de wereld (en het bovenaardse) ervaart. Dat geeft de film een wonderlijke, en zeer aanstekelijke, mengeling van bijna ironische distantie en ingeleefde ernst.

Dat uit zich ook in de muzikale momenten – The Testament of Ann Lee is óók een soort musical – rond de hymnes en vooral de extatische groepsdansen waaraan de Shakers hun naam danken. Fastvold, componist Daniel Blumberg en choreograaf Celia Rowlson-Hall maken er modern aanvoelende, opzwepende dansscènes van, bijna als een rave. Het staat waarschijnlijk ver af van hoe het destijds daadwerkelijk ging (voor zover dat überhaupt is na te gaan), maar roept voor de hedendaagse kijker wel zeer overtuigend op hoe het voor de mensen toen gevoeld moet hebben.

Precies de zeer aardse aanpak maakt ook dat de film het individuele levensverhaal van Ann Lee ontstijgt en boekdelen spreekt over de rol van religie en seks in Amerika, zowel toen als nu.

Fundament voor het heden
Fastvold schreef The Testament of Ann Lee samen met haar partner Brady Corbet, zoals ze eerder ook het door Corbet geregisseerde The Brutalist (2024) samen schreven; ze waren ook elkaars second unit directors. De twee gelijktijdig ontwikkelde films werken dan ook als keerzijdes van dezelfde medaille.

Beide draaien om immigranten die naar Amerika trekken maar in plaats van het beloofde land een hard gelag aantreffen. En beide onderzoeken hoe het verleden dat ze tonen het fundament legde voor de maatschappij zoals die nu is. Waar het in The Brutalist draait om geweld en xenofobie, gaat het in The Testament of Ann Lee om seks en religie.

In hun afwijzing van alle seksualiteit lijken de Shakers een voorloper van de puriteinse wind die ook nu weer door de Amerikaanse (en, daaruit voortvloeiend, de westerse) samenleving waait. Maar Fastvold benadrukt de andere kanten van de beweging: het pacifisme; het leven in harmonie met de natuur; de nadruk op gemeenschap boven individu; het nastreven van gelijkwaardigheid van de seksen – “aangezien zowel man als vrouw in het evenbeeld van God geschapen zijn, moet God zowel man als vrouw zijn”, wordt in de film herhaaldelijk gezegd. Misschien moeten we die aspecten weer meer centraal gaan stellen, lijkt Fastvold impliciet te zeggen – of dat nu in het geloof is of daarbuiten.