Anonymous

Roland Emmerich, regisseur van Independence Day en 2012, maakte een kostuumdrama over William Shakespeare. Wil de echte Shakespeare nou eindelijk een keer opstaan?

Wie op cybersoldaten, buitenaardse invasies of verschuivende aardkorsten hoopt, heeft weinig te zoeken bij Anonymous. In veel andere opzichten blijft Emmerich echter zichzelf. De openingsscène waarin Derek Jacobi het podium van een schouwburg betreedt om ons het ware verhaal te vertellen van Shakespeares beroemde toneelstukken en achter hem het decor vrijwel onopgemerkt verandert in het zestiende-eeuwse Engeland van Elizabeth I, is een mooi staaltje digitale tovenarij. Ook het sensationele uitgangspunt van Anonymous is helemaal des Emmerichs: ‘Was Shakespeare a fraud?’
Mark Twain, Charles Dickens en Sigmund Freud schijnen zich reeds gebogen te hebben over de kwestie van het auteurschap van de sonnetten en toneelstukken. Er is maar weinig bekend over Shakespeare, dus er is ruimte voor speculatie. Emmerich en scenarioschrijver John Orloff omarmen een interessante theorie. William Shakespeare (hier gespeeld door Rafe Spall) zou niet meer geweest zijn dan een middelmatige acteur met een voorkeur voor drank en vrouwen. Niet hij, maar Edward de Vere, Earl of Oxford (Rhys Ifans) was de schrijver van Romeo and Juliet, Julius Caesar, King Lear en Macbeth. De Vere, hooggeplaatst aan het hof van koningin Elizabeth I (Vanessa Redgrave), kon zich niet veroorloven de stukken onder eigen naam te publiceren omdat ze vaak de draak staken met de machtspelletjes aan het hof. De Vere weet: ‘All art is political’.

Losbol
Anonymous vertelt hoe De Vere toneelschrijver Ben Jonson (Sebastian Armesto) benadert en hoe zijn toneelstukken uiteindelijk — met groot succes — op de planken worden gebracht… onder naam van Shakespeare. Ondertussen verschuift het perspectief regelmatig naar het hof waar De Vere, de Earl of Southhampton, de Earl of Essex en Robert Cecil verwikkeld zijn in een politieke strijd om de troonopvolging van de stokoude Elizabeth I. Terwijl de vele passages uit Shakespeare commentaar leveren, onthult Anonymous laagje voor laagje hoe de machtsverhoudingen — en de vele bedgenoten en bastaards die Elizabeth er tijdens haar bewind op nahield — zich tot elkaar verhouden. Dat zorgt voor verrassingen. Anonymous is weliswaar te lang, maar meeslepend. De interessante politieke intrige en de finale, waarin het gemene volk, opgehitst door Richard III, de Tower tracht te bestormen, zorgen daar wel voor. En Emmerich geeft, tegen zijn gewoonte in, zijn acteurs deze keer wel de ruimte. Ifans zet De Vere neer als een complexe en intrigerende persoonlijkheid. Armesto is geloofwaardig en Redgrave is ontroerend en koninklijk. Niet alle personages zijn echter zo sterk. Shakespeare-de-losbol en de gebochelde slechterik Cecil zijn helaas karikaturaal. Cameravoering en aankleding van Anonymous zijn mooi — wanneer Emmerich een fraai craneshot boven een enorme massascène kan maken zal hij het zeker niet nalaten — maar hij lijkt voor één keer zijn bombastische manier van filmmaken onder bedwang te hebben. Dat wil zeggen: tot de laatste tien minuten. De manier waarop Anonymous bij wijze van slotakkoord de toneelstukken van de Bard — wie hij dan ook geweest moge zijn — tot Heilige Tekst verklaart, had wel een tandje minder gemogen. Het is alsof Emmerich, zich zijn reputatie wel bewust en inmiddels alweer bezig met Independence Day 2 en 3, bewijzen wilde dat hij ook iets van kunst weet. Het is hem bijna gelukt.

Barend de Voogd