Exhibition

Joanna Hogg laat veel aan de kijker in haar weergave van het dagelijks leven van een kunstenaarskoppel. Wat gebeurt er als je de lege plekken van Exhibition invult?

Ik was zelf net verhuisd. Vreemd genoeg dacht ik niet aan de plek die ik net achter me had gelaten, maar aan deze plek, mijn nieuwe appartement, en aan het achterlaten daarvan, zo’n twintig jaar in de toekomst. Misschien komt dat doordat de hoofdpersonen van Exhibition ouder zijn dan ik.

Als je naar een film kijkt, denk je altijd dat je naar iemand anders aan het kijken bent, maar misschien zoek je gewoon naar jezelf, probeer je jezelf in de beelden terug te vinden. Als je bijvoorbeeld een stel ziet, bedenk je instinctief wie van de twee jij bent – in dit geval: meer H of meer D? De intellectuele man of de bezorgde vrouw? Dit is natuurlijk een simplificatie; hij is ook bezorgd over zijn werk en zij analyseert haar gevoelens ook.

Misschien zijn deze hokjes alleen een manier om de beelden te begrijpen, omdat ze op het eerste gezicht geen logica lijken te volgen. Van zulke films wordt altijd gezegd dat ze veel van het publiek vragen, maar ze kunnen ook bevrijdend werken. Ik vind het soms veeleisender om aan de hand te worden genomen dan om vrij te mogen ronddwalen.

Ik keek Exhibition in mijn nieuwe huis en vond het soms moeilijk om de dialoog te verstaan omdat er nog steeds een echo was, dus heb ik de ondertiteling aangezet. Maar er waren geen echte ondertitels, alleen die automatisch gegenereerde – waarschijnlijk door AI. Ik had ze eerst per ongeluk aangezet, in de veronderstelling dat ze officieel waren, maar toen heb ik ze gewoon aan laten staan. Ze klopten eigenlijk meestal wel, behalve dat ze soms woorden hallucineerden. Toen H bijvoorbeeld D’s lichaam streelde, stond er in de ondertiteling “it“, of toen er een sissend geluid uit een of andere leiding kwam, stond er “the“. Terwijl D in bed huilde, stond er “hey“.

Heb je jezelf ooit opgenomen en dat door software laten transcriberen? Dan weet je dat het algoritme soms woorden verzint om achtergrondgeluiden weer te geven. Ik interviewde eens iemand over zijn film terwijl het buiten 38 graden was, en dus had ik een ventilator aan staan. Ik start altijd een paar minuten voor het interview begint al de opname, uit angst dat ik het anders vergeet. Stel je voor dat je dat knopje niet indrukt en dat je het hele interview voor niets doet – het zou natuurlijk niet voor niets zijn, maar er zou niets tastbaars van overblijven. Je zou alleen je herinneringen hebben, en we weten allemaal hoe feilbaar die zijn. Hoe dan ook, de transcriptie veranderde de minuten die ik in stilte met de ventilator op de achtergrond had gezeten in “goedemorgen”, keer op keer herhaald. “Goedemorgen goedemorgen goedemorgen.” De transcriptie vulde wel 5 pagina’s met dit woord. Ik herinner me weinig van het interview, behalve dit herhaalde “goedemorgen”, dat natuurlijk nooit echt gezegd was. Het was niet eens ochtend toen ik met hem belde.

Nou, daar zat ik over na te denken terwijl ik naar Exhibition keek. De hele film draait tenslotte om geluid. Dat lijkt misschien vreemd vanwege de grote ramen en de manier waarop de camera steeds naar binnen of naar buiten kijkt, maar het is echt zo. D en H werken vanuit huis en communiceren via de telefoon, waarbij ze elkaar bijvoorbeeld vragen om de verwarming aan te zetten of om naar de slaapkamer te gaan voor seks. Maar het is niet alleen de telefoon – haar kantoor is pal onder het zijne, en ze luistert graag naar hoe hij zijn stoel verschuift of op blote voeten over de vloer loopt. Gedurende de hele film vraag je je af wat zij daarbij denkt. Is ze geïrriteerd? Verliefd? Is ze het verlies – van het huis, van die voeten boven haar – al aan het voelen? Of probeert ze hem in de gaten te houden?

Ik vond de spook-ondertitels ontroerend omdat ze de leemten opvullen, of misschien vestigen ze er juist je aandacht op. Waarom zegt hij bijvoorbeeld niets terwijl zij huilt? Waarom zien we stoom uit die leiding komen? Hoe klinkt het eigenlijk als je een lichaam aanraakt? Eerlijk gezegd denk ik niet dat ik zoveel aandacht aan het geluid zou hebben besteed als die rare ondertitels er niet waren geweest. Natuurlijk vullen ze de leegte met iets onwerkelijks. Maar ze zetten me ook aan het denken over alle aannames die we doen over wat we horen, hoe vaak we er zomaar van uitgaan dat we weten wat iets betekent.

Neem bijvoorbeeld D’s terugkerende ongerustheid over H’s gezondheid. Er is iets aan de hand, maar we weten niet wat of waarom. Is zij gewoon bezorgd, of mankeert hij echt iets? Ik denk niet dat de film een echt antwoord biedt, hoewel ik natuurlijk onwillekeurig aan Hogg zelf moest denken, aan haar vriend die stierf aan een heroïneverslaving waarvan zij niet wist dat hij die had. Het heeft er misschien helemaal niets mee te maken, maar er is wel die focus op het huis. Heeft ze voor die film over haar overleden vriend niet haar eigen appartement nagebouwd?

Er was ook een scène waarin de camera D en H van buitenaf door het raam gadeslaat terwijl ze een feestje vieren. Deze scène lijkt precies op een scène uit die andere film. Het was natuurlijk andersom, die scène lijkt op deze scène, want die film bestond nog niet toen ze deze maakte, maar ik bleef er onbewust steeds weer naar terugkeren. Het was alsof de film door de toekomst werd achtervolgd.

Hoe dan ook, D en H wonen in dit prachtige huis – ze noemen het een ‘kunstenaarshuis’, maar waarom zou het geen gezinswoning kunnen zijn? Dat is de vraag. D en H hebben geen kinderen – dat wilden ze ooit wel, maar nu is het te laat – en op de een of andere manier lijkt het alsof het huis dat voor hen heeft bepaald. Alsof het huis het voor hen onmogelijk heeft gemaakt om kinderen te krijgen. We denken graag dat we de touwtjes in handen hebben, maar wat als onze omgeving in werkelijkheid aan de touwtjes trekt? Op een gegeven moment zegt D dat zij het daar zo fijn vindt wonen omdat de vorige eigenaren, die ook kunstenaars waren, een lang en gelukkig huwelijk hadden. Zij zegt dat zij dat nog steeds in de muren kan voelen. Maar dan wil hij het huis verkopen, en zij stemt met tegenzin toe. Een gezin raakt geïnteresseerd, en ze trekken er daadwerkelijk in met hun drie jonge kinderen. Het is vreemd, nietwaar? Plotseling is dit kunstenaarshuis toch een gezinswoning. Misschien was het dat altijd wel geweest. Misschien had het dat altijd al kunnen zijn, en ligt het gewoon aan de manier waarop we ernaar kijken.

Exhibition is vanaf 15 april 2026 te zien op Mubi (VoD).