MILAREPA

Een Boeddhistische film met special effects, zo laat het Bhutaanse heldenepos milarepa zich nog het beste omschrijven. De nieuwste weg naar verlichting heet: cinema!

De Bhutaanse filmindustrie is misschien wel de jongste ter wereld. Maar als je je bedenkt dat er sinds geboortejaar 1989 al zo’n 90 kortere en langere films gemaakt zijn (voornamelijk op digitale video en voor televisie, dat dan weer wel), dan kunnen we hem wellicht ook een van de bloeiendste ter wereld noemen. Films als the cup (geafficheerd als de eerste ‘echte’ op celluloid gedraaide Bhutaanse film) en travellers & magicians van de filmende monnik Khyentse Norbu bereikten al de Nederlandse filmtheaters. Nu is het de beurt aan het heldenepos milarepa. Acteur Neten Chokling Rinpoche, die oplettende kijkers gezien kunnen hebben in the cup en travellers & magicians, maakt hiermee zijn regiedebuut. En net als zijn leermeester Norbu combineert hij zijn filmische roeping met een spirituele. Als hij niet op de set staat gaat hij door het leven als een verheven man, een lama. De nieuwste weg naar verlichting heet: cinema!

Zwarte magie
De titel milarepa: magician, murderer, saint zegt wat dat betreft genoeg over de aardse Bhutaanse opvatting van het Boeddhisme. Het is een sprookjesachtige religieuze filosofie, waarin het heilige ontspruit uit het profane. Natuurlijk is de film uiteindelijk een leerstuk, nauwelijks minder opzichtig dan een geïllustreerd Bijbelverhaal. Maar juist door de magische kanten van de Boeddhistische mythologie lijkt het helemaal niet ontoepasselijk dat er special effects aan te pas komen en andere filmische trucs om de levenswandel van zijn hoofdpersoon te verbeelden. Het geeft een cult-achtig sfeertje aan de film, schurend langs wansmakelijk. Maar ook doodeerlijk in z’n onbeholpenheid.
Protagonist is Milarepa (1052-1135), een van de belangrijkste Tibetaanse yogi’s, leerling van Marpa, die weer degene was die het Tibetaanse Boeddhisme mede vestigde door klassieke teksten in het Tibetaans te vertalen. Milarepa begon zijn leven bepaald niet zonder zonde. Na de dood van zijn vader werd hij er door zijn moeder op uit gestuurd om zwarte magie te leren waarmee hij zich op zijn oom en tante kon wreken die er met het familiefortuin vandoor waren gegaan. Het klassieke Boeddhistische omzwervingsverhaal brengt hem uiteindelijk bij de juiste leermeester en het einde laat zich raden. Nou ja, niet helemaal, want deel 2, milarepa: path to liberation wordt volgend jaar pas gemaakt.

Bodyguard
Over de bloei van de Bhutaanse film bestaat een even fantastisch verhaal als over de vele legendarische heiligen van het land. Een van de drijvende krachten achter de huidige hoos digitale films — waardoor de hoofdstedelijke, en enige bioscoop in Thimpu voor het komende jaar is volgeboekt — is een voormalige bodyguard van (inmiddels koning) Jigme Khesar Namgyal Wangchuck. De 34-jarige Tshering Penjore leerde scenarioschrijven door het script van ocean’s eleven van het internet te downloaden en schreef inmiddels zo’n 10 filmverhalen. Dat Amerikaanse model is ook in milarepa, waarvoor Neten Chokling zelf de verhaallijn pende, steeds op de achtergrond aanwezig. Vergeet ook niet dat de film met westerlingen op de productionele sleutelposities werd geproduceerd. Het resultaat is een ongelijksoortige mix van Hollywood, Bollywood en de rest van de wereld. Zo zijn er bedachtzame shots van oogverblindende landschappen (van de Spiti-vallei op de grens van Tibet en Bhutan) die westerlingen zo graag naar Aziatische films doen grijpen, naïeve plotjes en uitleggerige dialogen. Het helpt niet dat de meeste acteurs nauwelijks ervaring hebben en dat het visuele idioom van de film zich verder lijkt te beperken tot een ‘pan’ van links naar rechts gevolgd door een mediumshot. Voor hardcore Boeddhisten en culturele filmantropologen.

Dana Linssen