Andreas Dresen over WOLKE NEUN

Voor de liefde is het nooit te laat. Naar de hoofdpersonen van wolke neun kijk je dan ook niet als de oude mensen die ze zijn. "Ik wilde hun passie verfilmen alsof ze voor de eerste keer verliefd waren", vertelde regisseur Andreas Dresen in Cannes.

Vaak is de verrassing gespeeld van regisseurs die na de première van hun film op staande ovaties worden onthaald. Wil niet iedereen die film maken die de wereld verwart en verandert? De Duitse regisseur Andreas Dresen leek echter écht beduusd daags na de première van zijn film wolke neun (cloud 9) in Un Certain Regard in Cannes afgelopen voorjaar. Het was zo’n film die met niks begon en weinig pretenties had behalve z’n intensiteit. We ontmoetten Andreas Dresen in de lobby van een van de grote hotels waar in de tuinen en suites aan de lopende band groepsinterviews worden afgewerkt. Zo af en toe lopen zijn acteurs langs, ook zelf nog verbaasd over van wat ze hebben teweeggebracht. Toch is Dresen, regisseur van films als nachtgestalten (1998) en halbe treppe (2001) niet onbekend met het festivalcircuit. Maar: "Ik maak bescheiden films. Vaak voor televisie omdat je in Duitsland nu eenmaal niets zonder steun van de televisie kunt beginnen. Zo had ik wolke neun ook gedacht: een Kammerspiel, ook een beetje als weerwoord tegen al die beeldvorming van de televisie."

Kleren
wolke neun. Oftewel cloud 9. Hoteldebotel. Dat is Inge. Halverwege de 60. Ze verdient een centje bij met het verstellen van kleren. En plotseling wordt ze verliefd op Karl. Ouder nog. In plaats van hem zijn kleren te laten passen, rukt ze ze hem van het lijf. Hun liefde heeft niets van samen eendjes kijken in het park. Liever vrijen ze in de struiken. Andreas Dresen filmt deze ‘laatste liefde’ als een eerste. Onbesuisde pubers zijn Karl en Inge. In de wolken. Behalve dat ze elkaar porie voor porie moeten leren kennen, zijn er complicaties. Kinderen. Een echtgenoot.
Andreas Dresen: "Ik wilde hun passie verfilmen alsof ze voor de eerste keer verliefd waren, met alle onzekerheden en lustgevoelens erbij. Want verliefd worden is elke keer weer de eerste keer. Maar als je kijkt naar hoe de liefde in films en de media wordt afgebeeld als mensen de dertig gepasseerd zijn, laat staan als ze bejaard zijn zoals in mijn film, dan heeft het altijd iets sentimenteels en tegelijkertijd afstandelijks. Alsof we ze niet toestaan verliefd te worden, omdat het ons geneert."

Voor de kinderen
Dresen merkte nog iets anders op. "Puur seksisme natuurlijk, maar het werkt nog steeds zo. Vrouwen na de menopauze bestaan niet meer. Zeker niet de generatie van nu. Misschien dat dat in de toekomst zal veranderen. Van oudere mannen is het geaccepteerd dat ze nieuwe relaties beginnen, tot op hoge leeftijd kinderen krijgen. Zij zijn meestal degenen die in de steek laten, niet degenen die in de steek gelaten worden. Bovendien is de huidige generatie ouderen opgevoed om bij elkaar te blijven. Voor de kinderen. Voor het huis. Voor het pensioen. Maar wat als je nou echt van iemand anders gaat houden? Moet je dan eerst de ander langdurig bedriegen om zeker te zijn van je zaak? Daarom is het heel dapper wat Inge doet. Ze maakt een keuze zonder te calculeren of het de juiste zal zijn."
Ook Dresen besloot compromisloos te zijn. Productioneel: hij werkte met een kleine crew op bestaande locaties ("soms zaten we in het bad te filmen, of in een kast"). Stilistisch: "Ik wilde niets ongezien laten, maar ook extreme ruimte creëren om het verhaal met zijn eigen ervaringen, angsten en verlangens aan te vullen." En daarom ook inhoudelijk. Hij ging ‘all the way’. En dan hebben we het natuurlijk over de seksscènes. Dresen: "Misschien voelde ik me nog wel het meeste gegeneerd. Deze mensen zijn oud genoeg om mijn ouders te zijn en ik vraag ze uit de kleren te gaan. En je weet wat het is met ouders en seks… Om ze op hun gemak te stellen stelde ik voor dat ze met hun kleren aan zouden repeteren. Waarschijnlijk ook om mijn eigen schaamte nog wat kans te geven. Maar geen sprake van. Al tijdens de eerste repetitie deden ze hun kleren uit. Misschien ook om er zelf maar af te zijn. Het ging me niet om de instrumentele kant van de seks. Natuurlijk hebben we films als intimacy van Patrice Chereau bekeken en innocence van Paul Cox. Maar ik wilde dat in wolke neun zowel het lichamelijke als het geestelijke aspect van liefde grenzen over zouden gaan. Dat is pas echt een vorm van (filmische) extase."

Dana Linssen

wolke neun is de openingsfilm van de alweer 30ste editie van het Noordelijk Film Festival (5-9 november in Leeuwarden, op Terschelling en Vlieland). Waar verder retrospectieven gewijd zijn aan Marjoleine Boonstra, Volker Koepp en James Benning en de Nederlandse premières plaatsvinden van festivaltoppers als la mère, jagdhunde en better things.