Op ooghoogte #3

Rode schoonheid

Duizenden films zag filmmaker/journalist Mark Cousins voor zijn documentaire The Story of Film. Uit zijn immense archief kiest hij voor de Filmkrant maandelijks een aantal beelden met onverwachte dwarsverbanden.

Als ik dit schrijf ben ik in Rusland, waar het woord voor mooi (krasivyj) verwant is aan het woord voor rood (krasnyj), dus moet ik denken aan de kleur rood in film. Allereerst zie ik deze titelkaart uit John Fords The Searchers (1956) voor me, een western die meer dan enige andere over bloed gaat, en de vraag of wit Amerikaans bloed vermengd is met Indiaans bloed. Rood als het symbool voor en de kleur van bloed verbindt ook deze sequentie uit het begin van Nicolas Roegs meesterwerk Don’t Look Now (1973), waarin Donald Sutherland het in rood gehulde lichaam van zijn bloedeigen kroost met zich meesleept…

…naar z’n verschrikkelijke ontknoping, waar een ander personage in rood zijn engel des doods zal blijken te zijn. In The Red Shoes (1948) van Powell en Pressburger is rood de kleur van hysterie, iets dat in Roegs film onder de oppervlakte sluimert en die begraven ligt in het racisme in de film van John Ford, maar het is even moorddadig, want de schoenen dansen Victoria naar haar eigen einde.

En in The Shining (1980) van Stanley Kubrick’s komt bloed uit een lift gestroomd in een van die grootse momenten van afschrikwekkende embolie uit de filmgeschiedenis.
Het mag geen verbazing wekken dat rood in de film staat voor moord, hysterie en ras. Toen in de jaren tachtig de VHS-videoband op de markt kwam, bleek die notoir slecht in het weergeven van de kleur rood, die ‘bloedde’ en in vergelijking met andere kleuren er oververzadigd uitzag. Dat betekent dat de bloederigheid van oude films, en de nieuwe horrorfilm die in Engeland bekend werd onder de naam ‘video nasties’, alleen maar duidelijker zichtbaar werd.
Al die dingen maken twee van de meest beroemde ‘roden’ in de filmgeschiedenis alleen maar des te opmerkelijker.
In Albert Lamorisse’s Le ballon rouge (1956) verschuift het rood naar een ander deel van het menselijke spectrum en wordt een symbool voor kameraadschap. Een rode ballon is trouw aan en plagerig tegen een jongetje.

En in Victor Flemings The Wizard of Oz (1939)…

…zijn Dorothy’s robijnrode schoenen het symbolische hart van de film. Hun rood is de kleur van herinnering en perspectief, iets waarvan ze vergeten was dat ze het had, en dat ze via een lange omweg te weten moest komen.
Misschien is daarom krasnyj (rood) zo krasivyj (mooi): het behelst zo veel, betekent zo veel. Het omvat zowel hysterie als zelfkennis.

Mark Cousins | Twitter @markcousinsfilm

Tot half januari geeft Dana Linssen wekelijkse nabeschouwingen bij The Story of Film in EYE (Amsterdam), zie eyefilm.nl

Geschreven door Mark Cousins