Op ooghoogte #28

Vrijheid

De appel

Mark Cousins (The Story of Film, A Story of Children and Film) schrijft voor de Filmkrant over film- en beeldassociaties. Deze maand over de vrijheid om film te maken.

Hierboven beeld uit een van mijn favoriete films, Samira Makhmalbafs De appel (1998). Het meisje in het shot wordt door haar vader in haar eigen huis gevangen gehouden, omdat hij denkt dat de buitenwereld te gevaarlijk voor haar is. In de film zien we hoe ze eindelijk vrijgelaten wordt. Haar zusje en zij lopen op hun tenen de wereld in, overweldigd door hun plotselinge vrijheid.
Als ik naar dit beeld kijk, denk ik aan iets anders: filmmakers. Jarenlang zijn we gevangen gehouden. Eerst door censuur (je mocht geen naakte lichamen laten zien etc.), toen door de kosten van het maken van films (je was alleen vrij om te filmen als je een hoop apparatuur of geld had) en, daarna, door het feit dat filmdistributeurs controle hadden over de films die te zien waren, en de bioscopen die politieagentje over de doeken speelden.
Dit alles is onlangs veranderd. Censuur is in de Westerse landen bijna verdwenen; op Vimeo en YouTube kunnen we zelf distribueren wat we willen; en er zijn overal schermen in ons leven. We zijn zoals de voorheen gevangen gehouden meisjes. De poorten zijn wijd opengezwaaid.
De vraag is dus: zijn we overweldigd door die nieuwe vrijheid, zoals het meisje op de foto? Ik denk dat het antwoord voor veel filmmakers ‘ja’ luidt. Ik heb geprobeerd om het niet te zijn. Vier jaar geleden begon ik met een filmtrilogie voor het Engelse productiebedrijf HiBrow die deze vrijheid testen. Ik heb drie films gemaakt — Here Be Dragons, Life May Be (samen met Mania Akbari) en 6 Desires — die over vrijheid gingen, maar die ook op een nieuwere vrijere manier gemaakt zijn. Here Be Dragons gaat over mijn eerste reis naar Albanië. Life May Be gaat over lichamen, lichamelijkheid en gedachtevrijheid in Iran en elders ter wereld. En 6 Desires gaat over een schrijver die aan Engeland probeert te ontsnappen.
Met de manier waarop ze gemaakt zijn, probeerde ik het feit dat de productiepoorten wijd openstonden te kapitaliseren. Alle drie kostten ze bijna niets. Ze werden ge­draaid op piepkleine cameraatjes. Er was zo goed als geen script. Geen enkele was in opdracht — niemand gaf ons van tevoren toestemming om ze te maken. Het voel­de op een bepaalde manier alsof we weer kinderen waren en onze ouders waren weg voor het weekend en er was niemand thuis waardoor we helemaal los konden gaan.
Ik denk dat we best een beetje los gingen, in ieder geval waar het de thema’s betreft. De films gaan over seks, ontsnapping, kunst, politiek en cinema. Nu komen ze op iTunes en Google Play in een groot aantal landen — cinematografische vrijheid op z’n 21ste-eeuws. De alledaagse ervaring van de meeste mensen ter wereld is uitsluiting: je kan ergens niet naartoe of geen toegang toe krijgen omdat je niet genoeg geld hebt, of niet wit, mannelijk of posh genoeg bent.
Dus daarom moeten vrijheden, als ze beschikbaar komen, worden geplukt.

Mark Cousins | twitter @markcousinsfilm

 

Geschreven door Mark Cousins