FilmBoeken – 7 juni 2011

De artikelen die de Franse filmcriticus Serge Daney schreef over beeldcultuur blijken verrassend actueel.

De eindeloze informatiestroom, waarin beelden alleen naar zichzelf verwijzen, waar geen ruimte is voor verbeelding en reflectie, daar verzette Serge Daney zich tegen. De benauwdheid van de beeldenstroom die nu in de intense aanwas van entertainment, 24-uur nieuws, reality-tv, reclame, blogs en tweets nog net zo hevig is. Dit maakt de uitgave van de essaybundel Een ruimte om in te bewegen en de autobiografie Volharden van de Franse filmcriticus Serge Daney (1944-1992) verrassend actueel.
Daney is buiten Frankrijk minder bekend dan zijn collega André Bazin, maar binnen Frankrijk is Daney door zijn artikelen in Cahiers du Cinéma en Libération van enorme invloed geweest. Ook op zijn tijdgenoten (en vrienden) Jean-Luc Godard, Olivier Assayas en Gilles Deleuze, wier artikelen zijn opgenomen in Een ruimte om in te bewegen.
Het belangrijkste wat uit de twee uitgaven naar voren komt is hoe origineel en bruikbaar het denken van Daney over cinema en beeldcultuur is. Daney maakt het onderscheid tussen visuel en image, tussen illustratie (in de beeldenstroom) en het beeld. De beeldenstroom is vol met beelden die steeds hetzelfde zijn, overheersend en leeg, alleen maar naar zichzelf verwijzend. Daney zoekt daarin steeds naar het beeld, dat altijd ‘iets anders’ in zich meedraagt. Wat niet af is en wat door de kijker afgemaakt dient te worden. Het is de ruimte om in te bewegen. Daney maakt daarin niet het makkelijke onderscheid tussen ‘goede cinema’ en ‘slechte televisie’ en analyseert net zo scherp televisieregistraties als films. Zijn uiteenlopende analyses leggen uit hoe je kunt kijken: hoe je beeld kunt krijgen. Een klein nadeel aan de bundel Een ruimte om in te bewegen is de inleiding door Pieter van Bogaert. Wat een introductie moet zijn in de gelaagde ideeën van Daney, wordt enigszins verhinderd door een eigenzinnige schrijfstijl, minder helder dan die van Daney.
De tegelijkertijd verschenen autobiografie Volharden licht toe hoe wij als kijker deel moeten nemen aan de ruimte van het beeld, wat meer is dan kritische of intellectuele reflectie daarop, maar een vorm van transcendentie en deelname aan ‘het andere’, waarin we meer van onszelf kunnen terugvinden. Want dat was de belofte van cinema, wil Daney ons doen herinneren, de mogelijkheid van het denken over een andere wereld en een ander soort samenleving. Met la politique des auteurs waar Cahiers du Cinéma beroemd om werd, benadrukt Daney niet de auteur maar de politiek van een film, de ideologie waarin zij gemaakt is en bekeken wordt. Het kijken naar hoe een auteur zijn plaats in de wereld bepaalt, is slechts een manier om jezelf als kijker te verhouden tot de wereld, de ruimtes in te vullen en verzet te leveren via de verrassing van het beeld. Als die beelden er niet zijn, maken we onszelf weerloos en daar maakt Daney zich zorgen over. Als we geen beeld hebben, kunnen we onszelf weer overgeven aan het fascisme.

Eva Sancho Rodriguez

Een ruimte om in te bewegen. Serge Daney — tussen cinema en beeldcultuur
2011, Octavo, 192 pagina’s, €14,00

Volharden
Serge Daney
2011, Octavo, 160 pagina’s, €13,50

Michelangelo red Antonioni blue — Eight reflections on cinema
Murray Pomerance
2011, University of California Press, €26,50
Pomerance behandelt in dit boek acht films van Antonioni. Hij geeft een gedetailleerde analyse van het complexe en subtiele kleurgebruik van de Italiaanse regisseur. De auteur hanteert hierbij de stelling dat de zwart-wit trilogie van Antonioni het meest geprezen is, maar dat de latere kleurenfilms werkelijk zijn meesterschap tonen. Niet meteen overtuigd van het belang van kleur in film? Kleur is volgens Pomerance, net als muziek, in staat ’to provide us with the highest ecstasies and delights’.

Conversations with Scorsese
Richard Schickel
2011, Alfred A. Knopf, €29,95
De titel vat het boek piekfijn samen; de auteur heeft zijn gesprekken met de filmregisseur Martin Scorsese (Marty, voor vrienden als Schickel) gepubliceerd. Dat dit boek meer is dan vriendengeklets komt door de gedeelde interesse voor filmgeschiedenis en filmtheorie. Samen bespreken ze vele films van Scorsese, zoals taxi driver, raging bull en goodfellas. Maar ook onderwerpen als kleur, editing en muziek komen aan bod en ze spreken over het syndroom van Asperger. Dit boek is fraai uitgegeven met veel scènefoto’s en storyboard-fragmenten.

Volharden/Een ruimte om in te bewegen. Serge Daney — tussen cinema en beeldcultuur
Serge Daney
2011, Octavo, €13,50, €14,00, set €20,00
"Alleen Serge Daney kon ons de weg door het labyrint van beelden wijzen" — Wim Wenders. In Een ruimte om in te bewegen worden vertaalde teksten van de filmtheoreticus Serge Daney gebundeld, omgeven door vertalingen van tijdgenoten zoals Deleuze en Godard. Daney schrijft over film, televisie, reclame en nieuwe media. Deze bundel is tegelijk uitgeven met Daney’s ‘autobiografie’ Volharden. Een opgetekend vraaggesprek door Serge Toubiana, dat aan het eind van Daney’s leven plaatsvond. De boeken zijn los verkrijgbaar en als set.

Reservoir dogs/Pulp fiction
Quentin Tarantino
2011, Lebowski, beide €12,50
Daar is toch niks nieuws aan, hoor ik u denken! Maar dat deze filmscenario’s van Tarantino naar het Nederlands zijn vertaald, dát is wel nieuw. De Amerikaanse filmregisseur en -auteur is beroemd om zijn scherpe dialogen en die blijven staan als een huis, ook in het Hollands. In reservoir dogs is naast de tekst een interview met Tarantino opgenomen en in pulp fiction een korte ‘making-of’. "Hou eens op met dat gelul! Ik denk dat je niemand hebt gebeld behalve dat mormel dat je ooit geneukt hebt, die trouwens ook nog eens orthopedische schoenen draagt. En ik denk niet dat die zorg goed genoeg is voor een uit zijn buik bloedende man." (uit: r.d.)

Samenstelling Anne de Loos | International Theatre & Film Books | Leidseplein 26 | 1017 PT Amsterdam | t 0206226489 | i theatreandfilmbooks.com