Wild Horse Nine

Vlak voor de militaire coup in Chili komt een CIA-agent in het reine met zijn rol in de gewelddadige Amerikaanse geschiedenis tijdens een vakantie op Rapa Nui. Een grap – of toch niet? Martin McDonagh speelt met de waarheid in Wild Horse Nine.

Twee CIA-agenten en twee linkse studenten zitten te wachten op een Chileens vliegveld. Om de tijd te doden, hebben ze het over de nieuwe president. Een van de agenten waarschuwt: “Geniet nog maar van hem nu het nog kan.” Zeggen de studenten tegen de agenten: “En wie zijn jullie eigenlijk? De CIA?” Antwoordt een van de mannen: “Inderdaad, we zijn absolúút de CIA.”

Je kunt de waarheid blijkbaar grappen. Maar of die grap de waarheid blootlegt of juist verbergt – dat is het woelige terrein waarop Martin McDonagh zich met zijn nieuwe film begeeft.

De twee CIA-agenten zijn Chris (John Malkovich) en Lee (Sam Rockwell). Ze maken deel uit van het team dat tot taak heeft de aanhangers van Salvador Allende in kaart te brengen, zodat ze die tijdens de aanstaande militaire coup kunnen verzamelen en afmaken. Chris en Lee zijn op het vliegveld omdat ze er even tussenuit gaan: een weekje weg naar Rapa Nui, het vulkanische eiland midden in de Stille Oceaan. Wild Horse Nine speelt zich bijna volledig daar af.

McDonagh brengt de Amerikaanse inmenging in de Chileense politieke geschiedenis in beeld, maar lijkt zich onmiddellijk daarvan te willen distantiëren.

In El Conde (2023) stelt Pablo Larraín Augusto Pinochet voor als een vampier. Hij behandelt de Chileense militaire dictatuur aan de hand van een sur­realistische allegorie, waarbij hij het systeem bekijkt vanuit een eenzijdige focus op de bloeddorstige dictator zelf. McDonagh doet het tegenover­gestelde: hij bekijkt de dictatuur vanuit het perspectief van het systeem dat hem aan de macht heeft geholpen.

Hij zoomt zelfs zover uit, dat het eigenlijk helemaal niet meer om Chili lijkt te gaan. Het land is inwisselbaar geworden. Chris grapt en grolt over de inmenging van de CIA in de wereldpolitiek – smakeloos, zeiden sommigen (“edgelord provocation”, aldus Variety). Maar ligt daar niet juist de crux?

Het is alsof het Amerikaanse imperialisme zich pas openbaart naarmate we verder van de actie af staan. Rapa Nui, het eiland in het midden van de oceaan, met zijn eeuwenoude moai (of “De Grote Hoofden”, zoals Chris ze hardnekkig blijft noemen), is een plek waar de tijd stil lijkt te staan. Juist daar wordt nadenken over de geschiedenis mogelijk: Chris werkt aan zijn memoires. ’s Nachts, al rondwandelend op het eiland, mijmert hij over zijn verleden terwijl hij diep in de ogen van wilde paarden staart.

Hoe ouder hij wordt, hoe dichter hij bij de dood staat, des te meer Chris aangezien wil worden voor de slechterik die hij is, en des te beter hij als persoon lijkt te worden. Als je allerlei presidenten hebt vermoord maar niemand dat weet, was je dan wel een schurk? En kun je vergeving vinden voor iets wat je nooit zal kunnen toe­geven? Op dat moment doet humor zijn intrede. Door grapjes te maken, slaagt Chris erin om beide te doen: toegeven en ontwijken, schuldig zijn en vrij­gesproken worden.

Chris verpakt de waarheid in een grap en verbergt zo zijn ware identiteit in het volle zicht. Maar zijn grappen zouden wel eens het meest schokkende aspect van zijn gedrag kunnen onthullen: een lichtzinnigheid waarmee hij zichzelf zelfs van de meest gruwelijke daden vrijspreekt. Daar gaat Wild Horse Nine over. En dat is dan weer géén grap.