Videomappings: Aïda, Palestine

Tijden van oorlog maken de mens bewust van de ruimte waarin hij zich beweegt. Een reis die normaal maar twintig minuten duurt, neemt ineens een uur in beslag. De boerderij die je voor je ouders hebt gekocht, wordt door de andere partij vernietigd en met betonnen muren omsingeld. Het leven zet zich voort in dichtbevolkte vluchtelingenkampen, waar tenten hutjemutje op elkaar staan geplakt. Geen zuchtje ruimte om te ademen.

Dit is het leven in Israël-Palestina: zwaar bewaakte checkpoints, strenge afrasteringen, bezette gebieden en cocon-beschermde nederzettingen. Het ruimtelijk bewustzijn moet hier nog extra verhoogd zijn. Om dat duidelijk te maken heeft Till Roeskens, een Franse kunstenaar in de toegepaste geografie, met Videomappings een krachtig concept bedacht. Het begint met zwarte lijntjes op een grijs doek, die zich langzaam ontvouwen tot wegen, huizen en versperringen. Vage contouren groeien uit tot landkaarten, die weergeven hoe locaties met elkaar in verbinding staan.

De kaarten bevatten ook het verhaal van de gestage Israëlische beslaglegging op het territorium. Terwijl ze met de hand worden getekend, vertellen gewone Palestijnen – zonder in beeld te komen – hoe ze stukje bij beetje werden ingesloten en afgesneden. Ooit stopten Joodse pelgrims die de heilige graftombe van Rachel bezochten bij Claire en Johnny Anistas voor een hapje en een drankje. Tegenwoordig is hun huis hermetisch afgesloten door een negen meter hoge betonnen muur met prikkeldraad, die van hun leefomgeving een getto heeft gemaakt – en ook van het bedevaartsoord.

Dit slothoofdstuk van de zes ‘videokaarten’ illustreert treffend hoe een symbool van rust, vrede en eenheid kan veranderen in een loopgraaf, waar destructie, haat en wantrouwen heersen. Met hun mindmaps leggen de Palestijnen de littekens op hun ziel bloot. Maar zonder hun gevoelens helemaal prijs te geven. Zoals hun verhalen bestaan uit kale, droge feiten, zo blijven de tekeningen geraamtes. Zonder kleur. Zonder details. Enkel de textuur van de viltstift. Dat geeft de kijker alle ruimte voor zijn eigen verbeelding. En juist daardoor laat Videomappings ook een diep litteken achter op onze ziel.