THE WINTER GUEST

Dolen langs een bevroren zee

  • Datum 15-03-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films THE WINTER GUEST
  • Regie
    Alan Rickman
    Te zien vanaf
    01-01-1997
    Land
    Engeland
  • Deel dit artikel

Moeizame communicatie tussen moeder (Phyllida Law) en dochter (Emma Thompson)

De Britse acteur Alan Rickman maakt met The winter guest de overstap die iedere zichzelf respecterende acteur in de loop van zijn carrière lijkt te moeten maken: van voor naar achter de camera. In zijn debuutfilm regisseert hij filmster Emma Thompson en haar moeder Phyllida Law in een klein drama over gewone mensen met gewoon verdriet in een ongewoon landschap.

In de filmgeschiedenis hebben al verschillende beroemde confrontaties tussen moeders en dochters plaatsgevonden. Het ultieme openhartige gesprek van willekeurig welke moeder en dochter biedt tenslotte voldoende dramatische stof om er een speelfilm aan op te hangen. Dergelijke ontmoetingen blijken veel paralellen te bevatten. Het nachtelijke gesprek vindt plaats in een stil en afgelegen huis, de moeder is goedwillend maar ook vol onbegrip en de dochter draagt een mysterieus verdriet met zich mee dat de relatie tussen beiden verstoort. Het gesprek tussen beiden is weliswaar louterend, maar biedt geen oplossing voor de onderliggende problemen. Na afloop gaat ieder gewoon voort met wat ze voor het gesprek al van plan was.
Zo zet Sissy Spacek ondanks haar moeders protesten haar aangekondigde zelfmoord gewoon door in Night mother (1986). En laat Ingrid Bergman haar dochter in Herfstsonate (1978) de volgende ochtend even gemakkelijk opnieuw in de steek. Het enige resultaat van het openhartige gesprek is dat de meestal als schuldig gekenmerkte machteloze moeder nu beter begrijpt wat er in de meestal gekwetste dochter omgaat. In de verder weinig bemoedigende eindes lijken de films ook te wijzen op het tragische element in elke familierelatie: tegen de tijd dat de patronen duidelijk zijn, zijn ze te diep ingesleten om nog veranderd te kunnen worden.

Sfeerbeelden
In The winter guest draait het opnieuw om een dramatisch treffen tussen een moeder en een dochter met verdriet. Dit gesprek tussen Thompson en haar — in dit geval werkelijke — moeder vormt niet het gehele drama van de film, maar wordt doorsneden met de wederwaardigheden van drie andere stellen. Tussendoor zien we de ontmoeting tussen (klein)zoon Alex en zijn eerste vriendinnetje, de ijs-avonturen van twee spijbelende schooljongens, en een reisje van twee oudere dames die de vreemdsoortige hobby hebben om ter bestrijding van verveling en doodsangst crematies te bezoeken.
Het bezoek van de moeder aan de dochter wordt bovendien opgesierd met beelden van het winterse Schotse land. De verschillende scènes worden zelfs bijna helemaal in beslag genomen door dit indrukwekkende landschap. Sfeerbeelden van een wit uitgeslagen duinlandschap en een bevroren zee dienen isolement en eenzaamheid van de ronddolende personages te bekrachtigen. Het valt niet mee om zo’n heftig uiterlijk een bijpassend innerlijk mee te geven en regisseur Rickman slaagt dan ook niet helemaal in die taak.
De ontmoeting tussen de rouwende Thompson en de moederende Law blijft enigszins in alledaags moeder-dochter getouwtrek steken. Hun gesprek kent herkenbare en ontroerende momenten, maar mist de intensiteit en het mysterie van de hierboven beschreven voorbeelden. De suggestie wordt wel gewekt dat er met Thompson, of tussen haar en haar moeder, meer aan de hand is dan wat er te zien is, maar dat blijft in suggestie steken. Dat nu juist dit gesprek uiteindelijk wel het gewenste inzicht en de totale loutering oplevert volgt dan ook eerder als een wat arbitraire afloop, dan als een logisch einde op wat er die dag tussen hen is voorgevallen.

Geposeer
Met name in de spelregie van een acteur/regisseur valt meestal de hand van de meester te herkennen — denk bijvoorbeeld aan de vele Woody Allen-kloons die de films van Woody Allen bevolken. Eerlijk gezegd heb ik Alan Rickman altijd een beetje een ijdele acteur gevonden. Op zijn best is hij in de rol van griezels, zoals in Die hard of Prince of thieves, omdat in dat soort rollen het poseren juist goed van pas komt. Toch is het spel in The winter guest goed. Zeker Thompson en Law spelen mooi en vertonen een ontroerende en treffende onderlinge gelijkenis. Ook de twee schooljongens weten in hun gekibbel de juiste toon van een met spijbelen gewonnen dag te raken.
Het ‘geposeer’ in The winter guest zit hem in het feit dat een oppervlakkig en vaag scenario wordt omgeven met een aureool van dramatiek, diepzinnigheid en zwaarte. In plaats van het alledaagse te benadrukken wil Rickman dit overstijgen. Hij verdoezelt het gebrek aan dramatische inhoud in iets te suggestieve verbindingen tussen de verschillende dialogen en in de schoonheid van de omgeving. Wat je van de film overhoudt is vooral het besef dat een bevroren zee heel erg prachtig is.
Voor de ziel van het tegelijkertijd koude en passievolle landschap kan je echter beter de boeken van schrijfsters als Renate Dorrestein openslaan, of van de Amerikaanse E. Annie Proulx. Die weten zonder mooie plaatjes heel wat meer winterse gevoelens op te roepen.

Jann Ruyters