The Mysterious Gaze of the Flamingo

In een mengsel van sprookje, western en coming-of-age gebruikt Diego Céspedes het gezichtspunt van de elfjarige Lidia om scherp te stellen op een tragisch hoofdstuk uit de recente geschiedenis.

“Zuiver en rein / kijk de flikker niet aan / zuiver en rein / of hij steekt je aan.”

Met een rijmspreuk bezweren de mannen in een Chileens mijnstadje hun angst voor de mysterieuze nieuwe ziekte die er rondwaart. En met een sprookje: dat ‘de pest’ zich verspreidt door het uitwisselen van verlangende blikken met de gastvrouwen van de lokale cantina, waar de mijnwerkers drank, vermaak en vergetelheid zoeken. Om de volgende dag hun ogen te bedekken wanneer ze hen buiten de muren van het plezierparadijs tegen het lijf lopen.

Het bordeel biedt onderdak aan een gevarieerd queer gezelschap onder leiding van Mama Boa, een charismatische rol van trans acteur Paula Dinamarca. Maar in 1982, het jaar waarin The Mysterious Gaze of the Flamingo (La misteriosa mirada del flamenco) zich afspeelt, behoren ‘trans’ en ‘queer’ nog niet tot het vocabulaire, en heten ze ‘flikkers’ en ‘travestieten’: door de ene groep als scheldwoord gebruikt, door de andere als geuzennaam.

De beginjaren van de hiv/aids-crisis keerden in een aantal recente films op een opmerkelijke manier terug. Julia Ducournau goot oud zeer in een nieuwe vorm met het extravagant vormgegeven Alpha (2025) en Carla Simóns autofictie Romería (2025) bracht een onderbelicht hoofdstuk uit de geschiedenis van Spanje boven water. Ze onderscheiden zich van eerdere films over het onderwerp door het gebruik van surrealistische elementen en bovendien door het perspectief, dat niet bij de generatie van de directe slachtoffers ligt, maar bij hun kinderen.

Vondeling
Dat geldt ook voor The Mysterious Gaze of the Flamingo, dat elementen van sprookje, western en coming-of-age combineert, met de elfjarige Lidia als protagonist. Als vondeling werd zij onder haar hoede genomen door El Flamenco, een van de ‘meisjes’ uit de stal van Mama Boa.

Diego Céspedes gebruikt in zijn speelfilmdebuut het gezichtspunt van de slimme, opmerkzame en onderzoekende Lidia om scherp te stellen op de kern van de tragedie. Want ziekte en dood zijn erg genoeg, maar toch is dat niet waarom we er telkens naar terugkeren. Het echte trauma van de aids-crisis is de verstoting waarmee de slachtoffers te maken kregen, gepaard aan dodelijke hypocrisie. “Voor de mijnwerkers die ’s avonds onze kamers binnenglippen zijn wij een soort geheim”, zegt Flamenco op een avond tegen Lidia. “En ik wil deze verrotte wereld niet verlaten als een geheim.”

Het vormt de opmaat naar een gewelddadig dieptepunt, dat zich al vroeg in de film voltrekt. Maar binnen het fictieve universum dat Céspedes schept is ook ruimte voor romantiek en optimisme. Want wat als de solidariteit die binnen deze alternatieve familie zo vanzelfsprekend is, nog besmettelijker is dan de gevreesde ziekte?

Vrijheid
Binnen de geconstrueerde wereld van dit mijnstadje, opgetrokken uit sloophout, mannenzweet en een vleugje Zapata-western (sterk opgeroepen in de score van Florencia Di Concilio) lijkt zo’n rooskleurig scenario helemaal niet onmogelijk. Soepel laverend tussen genres en emotionele registers verleidt de film je om mee te gaan in de verschillende wendingen van het verhaal.

Wanneer je Flamenco’s doorvoelde performance van Manuel Alejandro’s ballade ‘Ese hombre’ ziet, proef je de donkere tragiek die het leven van deze verschoppelingen tekent. Maar even waarachtig is de ongecompliceerde, onvoorwaardelijke liefde die hen bindt. Ziedaar het startpunt van Lidia’s zoektocht naar de waarheid achter de waan.

De vrijheid waarmee Diego Céspedes een traumatisch stuk geschiedenis tot gelaagd drama verwerkt, is misschien wel voorbehouden aan een generatie die hem niet bewust meemaakte. Céspedes werd in 1995 geboren en vertelt in interviews hoe hij opgroeide met door schaamte en vooroordeel gekleurde verhalen over de verwoesting die aids in die beginjaren aanrichtte – onder meer onder de werknemers van zijn moeders kapsalon.

Waar Lidia aanvankelijk nog op wraak wordt uitgestuurd, verandert het doel van haar queeste gaandeweg in waarheidsvinding. Want wie de leugen ontkracht, berooft een leger aan potentiële daders tegelijk van een wapen en een motief. In tijden van crisis verzinnen we verhalen om ons ongemak te bedekken en een muur op te trekken die de slachtoffers op een veilige afstand van de rest van de samenleving plaatst. Het is de generatie die volgt die zal proberen om dat verhaal weer uit elkaar te trekken, de mythe van de werkelijkheid te scheiden, en die muur te slechten.

The Mysterious Gaze of the Flamingo is vanaf 15 mei 2026 te zien bij Mubi (VoD).