SOMMERSBY

Ken uw minnaar

  • Datum 14-01-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films SOMMERSBY
  • Regie
    Jon Amiel
    Te zien vanaf
    01-01-1993
    Land
    Verenigde Staten
  • Deel dit artikel

Een soldaat keert na afloop van de Amerikaanse Burgeroorlog (1860-1865) terug naar vrouw en kind. Die vernamen zes jaar lang geen enkel bericht van hem en trokken daaruit als conclusie dat hij op het slagveld moest zijn omgekomen. De vrouw heeft inmiddels een andere minnaar. Zo’n situatie moet wel leiden tot bespiegelingen over fundamentele menselijke waarden en gevoelens als trouw, verraad, jaloezie en wraakzucht. Met Jodie Foster en Richard Gere moet dat boeiend drama kunnen opleveren. Had Sommersby zich maar tot dit gegeven beperkt, maar helaas gooit de film het na een half uurtje over een sensationeler boeg: is de teruggekeerde wel degene waar hij zich voor uitgeeft?

Het eerste kwartier van Sommbersby is veelbelovend. We zien Jack Sommersby (Richard Gere) een plattelandsdorp in het Amerikaanse Zuiden binnenwandelen. Een jongetje wordt door een paar dorpsgenoten snel vooruitgestuurd om zijn vrouw Laurel (Jodie Foster) het nieuws te vertellen. Die is samen met haar minnaar Orin (Bill Pullman), de man waarmee zij binnnenkort wil trouwen, op het land aan het wieden. Prachtig is de onderkoelde, emoties onderdrukkende blik waarmee Jodie Foster op het bericht reageert. Haar minnaar lukt dat niet, zijn gezicht verkrampt tot een ongelovige grimas. Laurel rent snel naar huis, verkleedt zich, haalt uit een la een bestoft, ingelijst fotootje van Jack, zet dat op een dressoir en loopt met haar zoontje naar buiten. Met "Ga je vader begroeten, jongen" gebruikt ze haar kind als een schild in de confrontatie tussen haar en Jack.

Agrarische ondernemer
Mooie scènes die Foster en Gere in staat stellen te laten zien dat zij op de vierkante centimeter kunnen acteren. Als Sommersby op dat spoor verder was gegaan, dan was het een kleine, subtiele acteursfilm geworden. Helaas ontwikkelt de film zich in een andere richting: er rijst twijfel aan de identiteit van de teruggekeerde. Is deze man wel Jack Sommersby? De vroegere Jack kon nauwelijks lezen en schrijven, sloeg zijn vrouw en stond in het dorp bekend als een chagrijn. Dat laat zich slecht rijmen met het gedrag van de teruggekeerde Jack: vrolijk en gevat, bij tijd en wijle uit Homerus citerend en een voorbeeldige minnaar en vader. ("Het huis zakt in elkaar, we hebben geen cent, maar we zijn gelukkig.") Ook ontpopt hij zich als een energieke agrarische ondernemer, die tot welvaren van de gehele lokale gemeenschap de tabaksteelt in het dorp introduceert.
Tenslotte betoont hij zich een voorvechter van de emancipatie van negers, die een paar maanden eerder (1865) met de afschaffing van de slavernij hun juridische positie zagen veranderen. Blanke groepen als de Ku Klux Klan proberen nu via intimidatie en terreur zwarten onder de duim te houden. ("Een nikker mag geen land bezitten.") Jack bindt de strijd aan met de blanke racisten, waaronder — hoe kan het anders — zijn liefdesrivaal Orin.

Gezocht dilemma
Oorlog verandert mensen, luidt Jacks verklaring voor zijn opmerkelijke gedragsverandering, waarmee hij iedereen, uitgezonderd Laurels ex-minnaar, overtuigt. Alhoewel: is er wel sprake van overtuiging, of wil iedereen vooral graag geloven — Laura uit liefdes- en de dorpelingen uit zakelijk belang — dat deze man Jack is? Een idyllische periode breekt aan: Laura baart een kind, de tabaksoogst is overweldigend, zwarten doen volwaardig mee en de dominee kan zijn kerkje verbouwen. De harmonie wordt verstoord als Jack gearresteerd wordt voor een vroegere moord. Als de teruggekeerde soldaat werkelijk Jack is, wacht hem de doodstraf, als hij Jack niet is, heeft hij geen ‘recht’ op Laurels liefde. Foster en Gere mogen dit gezochte dilemma afkluiven. Dat zij daar niet goed mee wegkomen, kan hen niet verweten worden: het scenario dwingt hen tot een bizar eindspel dat de realistische pretenties van de film onder zware druk zet.
Sommersby pendelt tussen twee benaderingen heen en weer: degelijk Engels en aangezet Amerikaans drama. Hoe kan dat ook anders met een regisseur, Jon Amiel, die ‘The singing detective’ op zijn naam heeft staan en een producent, Steven Reuther, op wiens creditlijst Dirty dancing en Pretty woman voorkomen. Net als Jack Sommersby zoekt de film naar zijn identiteit: kostuumdrama over de Absolute Liefde die zich niets aantrekt van juridische en sociale conventies, of een moderne parabel over relaties: is uw geliefde wel uw geliefde?

Jos van der Burg