Resurrection

In Bi Gans epische Resurrection staat het land dat in de twintigste eeuw vele doden stierf aan het eind gewoon weer op. Als vampier.

Deze tekst over een van de beste films van het jaar zou met deze scène kunnen beginnen. Een oudere man aan de rand van een zwembad vertelt aan een kind dat hij de verbrande resten van een brief van z’n overleden dochter heeft. De laatste tien jaar van haar leven hebben ze ruzie gemaakt. Kun je me vertellen wat er in de brief stond, vraagt hij. Hij denkt dat het kind een gave heeft. Het kind, wijs voor haar leeftijd, ruikt aan de as en verzint de woorden. “Dag. Schrijven is zoals iemand ontmoeten. Dit is de eerste keer dat ik je schrijf. Ik weet niet hoe ik je moet noemen. Dus… blijft de eerste regel leeg.”

Evenzo trekt Bi Gan uit de as van de Chinese twintigste eeuw een monumentale film op. Niet met een narratief en nauwelijks met emoties. In vijf segmenten vraagt hij de kijker om zich te verplaatsen in wat je het nationale bewustzijn zou kunnen noemen. Of misschien iets mooier: het mentale welzijn van het land.

Het abstracte personage van de dromer – de ‘fantasmer’ – krijgt in de afzonderlijke segmenten de vorm van een fysiek personage, steeds gespeeld door Jackson Yee. Visueel spiegelen de vijf perioden de filmesthetiek uit die betreffende tijden: zwijgende film, film noir, sociaalrealisme et cetera. Reden om de film vorig jaar bij de première in Cannes een wandeling door de filmgeschiedenis te noemen. Dat is niet onjuist, maar Resurrection (Kuang ye shi dai) is eerst en vooral een film over China.

Het verbeelden van het geestelijk welzijn van het land in ruwweg vijf perioden van twintig jaar werkt fantastisch. In het eerste segment, dat de vorm heeft van een zwijgende film, is de dromer een gehavend wezen met zweren op z’n kale kop. Hij wordt verzorgd door De Grote Ander, een personage dat als het ware boven de film hangt. Een soort god, maar ook weer niet. Een fotograaf. Een archivaris. Een meedenker. Zij wordt gespeeld door Shu Qi, die ook een hoofdrol had in Millennium Mambo (2001) van Hou Hsiao-hsien. Die casting wordt geïnterpreteerd als een eerbetoon aan de Taiwanese filmmaker, die een grote invloed heeft gehad op de moderne film. En inderdaad, dat ligt enigszins gevoelig in mainland China dus die casting laat zien op welk niveau Bi Gan zich bewust is van de politieke connotaties van de film. Waarover zo meer.

Klaproos
De gewonde, pokdalige fantasmer in dat eerste segment is een verbeelding van een vernederd land. Het decor hier is een opiumkit en het belangrijkste beeld is dat van de klaproos. Om precies te zijn van de slaapbol waar de opium uit wordt gewonnen, geïntroduceerd door de Britten. De monsterlijkheid van de fantasmer is de monsterlijkheid van die periode, waarin zoveel Chinezen verslaafd raakten en stierven.

Het tweede segment beslaat de jaren dertig en veertig, de jaren van oorlog. Bi Gan geeft het de vorm van een film noir, waarin een man jaagt op een koffer die misschien een nucleair geheim bevat. Een MacGuffin, in de beste Hitchcockiaanse traditie. Het kleurenpalet: zwart en blauw. Het overheersende element: stoom. Ook tussen de twee mannelijke personages. Een giftige periode.

Het derde segment is het meest politiek beladen, want dat beslaat de tirannieke Culturele Revolutie van de jaren vijftig en zestig. Resurrection is nergens opgehangen aan specifieke historische gebeurtenissen – dat werkt ook niet als je decennia via een nationaal bewustzijn wilt weergeven – maar in dit derde segment voert Bi Gan het verhaal naar een nog iets abstracter niveau. Het decor is een vervallen klooster, waar de fantasmer ontwaakt in “een seizoen waarin het nooit sneeuwt”. Zoals anderen hebben opgemerkt: ‘sneeuw in een ongebruikelijk seizoen’ is in de Chinese literatuur een bekende metafoor voor onrechtvaardigheid en verdriet. Dat gegeven zet de toon van het gesprek dat zich hier ontspint tussen een voormalige monnik en een personage dat je een archetype van verbittering en spijt zou kunnen noemen. Hij heeft zijn vader gedood en doodt uiteindelijk ook zichzelf. En loopt vervolgens in gereïncarneerde vorm de scène uit, wat je kunt interpreteren als de terugkeer van religieus denken in China.

Een segment over de Culturele Revolutie (toen religie verboden was) in een klooster situeren en het vervolgens over de pijn en spijt en de essentie van lijden hebben, zegt iets over hoe de filmmaker naar deze periode kijkt.

Het vierde segment beziet de jaren zeventig en tachtig, waarin grotere economische vrijheid het nationale gevoel bepaalde. Hier zit die scène aan de rand van het zwembad in, waarin de oude, gehavende officier staat voor de Maoïstische oude macht tijdens de revolutie. De oude mannen die de generatie na hen verloren.

De film sluit stilistisch af met een knipoog naar Hongkong-actiefilms. Er wordt gedronken en gedanst en gevochten. Het is 31 december 1999. Een nieuwe eeuw begint, maar in deze laatste uren is iedereen bang voor de mogelijk verwoestende gevolgen van de millenniumbug.

Resurrection heeft nog een laag, over de vijf zintuigen, maar vergeet dat. Het idee om een film te maken waarin je het nationale sentiment sturend laat zijn, is meesterlijk. De ideeën achter de film buitelen over elkaar heen. Ga zien. Ga twee keer zien. Ga zo vaak zien als nodig.