Minotaur

Vlijmscherp als vanouds toont Andrej Zvjagintsev de mobilisatie voor het Russische front in Oekraïne als achtergrond van een relatiedrama. Of andersom.

Een man, een vrouw, een minnaar, een moord. Het verhaal dat Minotaur (Minotavr) vertelt is niet nieuw. Het is oud, zo oud als de mythe waaraan de film zijn titel ontleent, over hoe de hoogmoed en hebberigheid van een machtige koning vlees werd in een gulzig en ontembaar monster.

Maar, al is overspel ook in die klassieke mythe een katalysator, de fatale liefdesdriehoek die de film opvoert, gaat terug op een recentere bron. De geslaagde transportondernemer Gleb, zijn ogenschijnlijk ideale maar in wezen ontgoochelde echtgenote Galina en de fotograaf Anton, die alleen al op grond van zijn veel lagere economische status nooit méér zou kunnen zijn dan haar minnaar, zijn vrije variaties op de personages uit Claude Chabrols La femme infidèle (1969), verplaatst naar het Rusland van 2022.

Daarmee voegt Andrej Zvjagintsev direct een betekenislaag van jewelste toe. Hij plaatst het verhaal tegen de achtergrond van de eerste mobilisaties die volgden op het begin van de grootschalige invasie van Oekraïne. Of misschien is ‘het verhaal’ maar achtergrond, en de achtergrond het echte verhaal. Hoe het ook zij, Zvjagintsev weet de twee lijnen meesterlijk met elkaar te vervlechten.

Ongeveer gelijktijdig met het moment waarop Gleb de verdenking begint te koesteren dat Galina een affaire heeft, krijgt hij van de burgemeester de opdracht om uit zijn personeelsbestand veertien rekruten te leveren voor de oorlogsmachine. (Dat getal komt trouwens overeen met het aantal jongelingen dat elk negende jaar door de stad Athene geofferd moest worden om de honger van de Minotaur te stillen – hier steekt het mythische monster zijn stierenkop op.)

De list die Gleb verzint om de burgemeester te vriend te kunnen houden zonder dat dit zijn eigen geweten al te zeer op de proef stelt, is stuitend pragmatisch. Het typeert hem als een man voor wie daadkracht het enig juiste antwoord is op alles. Met eenzelfde driestheid geeft hij intussen zijn bedrijfsdetective de opdracht om uit te zoeken met wie Galina vreemdgaat, schijnbaar zonder erover na te denken wat hij met die informatie dan wel zou willen doen.

Je kunt Minotaur op meerdere manieren bekijken. Als klassieke, hitchcockiaanse thriller, een lezing die niet alleen recht doet aan de suspense die het script levert, maar ook aan de uiterst beheerste cinematografie van Michail Kritsjman, de spaarzaam gebruikte, maar nekharen-doen-rijzende score van de broers Sasja en Jevgeni Galperin en het ravissante spel van Dmitri Mazoerov en Iris Lebedeva. Je kunt hem zien als een portret van de schuivende moraal in autocratisch Rusland. Of toch gewoon als Chabrol op steroïden. Toonde La femme infidèle een bourgeoisie die tot alles bereid is om hun geïdealiseerde, maar feitelijk holle bestaan in stand te houden, dan laat Minotaur zien wat die narcistische reflex in oorlogstijd kan aanrichten.