L’affaire Bojarski

L’affaire Bojarski vertelt het waargebeurde verhaal van een Pools-Franse oplichter. Een vermakelijke maar ook weinig verrassende misdaadfilm.

De balpen, het Senseo-koffieapparaat: het zijn zomaar twee van de uitvindingen die Jan Bojarski achteloos doet in L’affaire Bojarski.

Niet dat hij er veel aan heeft. De intelligentie van deze Poolse migrant wordt in zijn nieuwe naoorlogse thuisland Frankrijk niet erkend. “Leer eerst maar eens correct Frans schrijven”, wordt hem medegedeeld. Misschien daarom, zo psychologiseert de film, dat deze brave huisvader zich op het boevenpad begeeft en de Franse staat een miljoenenstreek levert.

L’affaire Bojarski vertelt de waargebeurde geschiedenis van Ceslaw ‘Jan’ Bojarski, een ingenieur die in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw voor omgerekend vijf miljoen euro aan Franse franken vervalste. Iets wat hij met zoveel kunde deed dat hij de mediagenieke bijnaam ‘Cézanne van de valse­munterij’ kreeg.

L’affaire Bojarski is een kat-en-muis-misdaadfilm, een Franse variant op Catch Me If You Can (2002), waarbij de sympathie natuurlijk bij de ingenieuze oplichter ligt. We zien hoe Bojarski (Reda Kateb) eindeloos bezig is om in de geheime ruimte in zijn schuurtje het perfecte papier te creëren en de juiste kleuren te mengen. Hoe hij dat geld vervolgens in omloop brengt: altijd bij een andere zaak, nooit meer dan één biljet per keer. Hoe hij steeds meer geniet van zijn eigen genialiteit. De politie te slim af is. Hoe hoogmoed uiteraard voor de val komt.

De vervalsingen van Bojarski zijn eigenlijk te goed. Zijn Napoleon kijkt levendiger uit zijn ogen dan die op het echte biljet van 100 frank. De bijnaam ‘Cézanne van de valsemunterij’ suggereert dat we hier met een kunstenaar van doen hebben. Een visie die de film impliciet onderschrijft wanneer aan het slot getoond wordt hoe valse ‘Bojarski’s’ op veilingen tegenwoordig duizenden euro’s opleveren. Maar kunstenaarschap draait om iets nieuws creëren. En dat doet Bojarski als vervalser natuurlijk niet. Dit draait om ambachtelijkheid, en zo wordt hij ook geportretteerd.

Iets soortgelijks gaat voor de film zelf op. Of het nu gaat om de cinematografie of het door decennia springende production design: L’affaire Bojarski is tot in de puntjes verzorgd, maar kleurt ook netjes binnen de lijntjes. Geen verrassingen of vernieuwingen van de welbekende misdaad-tropes: L’affaire Bojarski is oerdegelijke ambacht.