Free in Deed

Is autisme te bestrijden met exorcisme? In Jake Mahaffy’s Free in Deed doet een predikant een poging bij een autistische jongen die door niemand anders meer geholpen wordt.

Bij kerkdiensten vallen mensen soms flauw als ze de handen van de predikant aanraken. Komt dat door opwinding, de hitte die van de massa kerkgangers afstraalt, of is het een religieuze ervaring die voor een ongelovige onvoorstelbaar is? In het Engels noemen ze dit fenomeen ‘slain in the Spirit’, een dubbelzinnige term die perfect toepasbaar is op Jake Mahaffy’s ijzingwekkende tweede speelfilm die zich grotendeels in een geïmproviseerde kerk in Memphis afspeelt.
Dit is zo’n kerk waar mensen flauwvallen als ze in aanraking komen met dat ongrijpbare goddelijke. Mahaffy geeft alleen nooit prijs wat er zo goddelijk aan die ervaring is en wat mensen er nou echt aan hebben. Hij laat vooral zien waarom zulke armoedige storefront-kerken bestaansrecht hebben in Amerika: ze zijn een vangnet voor de armen, de verslaafden en de verstotenen. Een alternatief voor ziekenhuizen, opvangklinieken en gevangenissen. Om die reden komt de atheïstische Melva (Edwina Findley) er terecht. Ze is ten einde raad over de zorg voor haar zwaar autistische zoon Benny, die vaak ongecontroleerd zijn longen uit zijn lijf schreeuwt en zijn hoofd bezeert.
Benny kan amper praten, maar door het fenomenale spel van debuterend acteur RaJay Chandler neemt hij je toch mee in zijn belevingswereld. De jongen heeft vooral liefde nodig, maar door zijn autisme (en zwarte huidskleur) treft hem vooral onbegrip, woede en verdriet. In een beklemmend shot roept Mahaffy Lenny Abraham­sons uitstekende gijzelingsdrama Room op: gefilmd door tralies zien we hoe Benny, in een matras gewikkeld, in bedwang wordt gehouden. Zelfs buiten deze kliniek leeft hij echter in een veel kleinere ruimte dan Rooms fantasievolle Jack. Zijn cel is immers niet groter dan de wand van zijn eigen schedel of dan het hokje waarin de Amerikaanse samenleving hem plaatst.
David Harewood (Blood Diamond) speelt een glansrol als Abe, de predikant van de geïmproviseerde kerk die Benny probeert te genezen via het gebed. Abe is een klassiek getroebleerd personage dat doet denken aan John Coffey uit The Green Mile en Dr. Malcolm Crowe uit The Sixth Sense: met het uitbannen van Benny’s demonen probeert hij ook de duisternis in zijn eigen leven te verdrijven. In het tragische Free in Deed is echter weinig ruimte voor verlossing. Mahaffy laat eerder zien dat in Amerika de drang om goed te doen ook strafbaar kan zijn.

Hugo Emmerzael