ENIGMA (Paul Ruven)

Scherpe komedie over manische acteur

  • Datum 10-11-2010
  • Auteur
  • Gerelateerde Films Enigma [Paul Ruven]
  • Regie
    Paul Ruven
    Te zien vanaf
    01-01-1999
    Land
    Nederland
  • Deel dit artikel

Dolgedraaide acteur (Jack Wouterse) hoopt op droomrol

Weer een satire op het maken van films? Hebben we de laatste jaren niet genoeg stumperige regisseurs langs zien komen die hun schoonmoeder beroofden om hun filmdroom te financieren? Allemaal waar, maar als het zo scherp en geestig gebeurt als in Paul Ruvens Enigma vallen alle bezwaren weg.

In het begin van de jaren negentig werd Paul Ruven (41) bejubeld als Nederlands grootste filmtalent. Oorspronkelijke films als het satirische liefdesdrama How to survive a broken heart? (1990), de musical De tranen van Maria Machita (1991), de film noir The best thing in life (1992) en de tragikomedie En route (1993) bewezen niet alleen dat Ruven spitse dialogen kan schrijven, maar ook dat hij niet voor één genre of stijl is te vangen. Het wachten was op de grote film waarmee Ruven in één klap zijn status als grote belofte zou inlossen.
En toen kwam Filmpje! (1995), waar Ruven op de muur liep van de filmindustrie. Zijn poging om ook een commerciële komedie naar zijn hand te zetten, liep vast op het machtswoord van Paul de Leeuw, die van Ruven dienstbaarheid verwachtte. De artfilm Sur place, waarin Sharunas Bartas’ actrice Katerina Golubeva door de Jordaan doolt, was nodig om bij te komen van de nachtmerrie. De titel was trouwens goed gekozen, want Ruvens filmcarrière was tot stilstand gekomen. Nederlands veelzijdigste en origineelste filmtalent vluchtte naar de televisie, met de soap Bed & breakfast (1997) als ongelukkig resultaat. Filmcarrière gebroken, einde Paul Ruven?

Tragische anti-held
Met de televisiefilm Enigma, die goddank voor bioscoopvertoning is opgepikt, revancheert Ruven zich meesterlijk voor al het filmleed dat hem de laatste jaren is overkomen. Enigma verenigt het En route-koppel Jack Wouterse en Ariane Schluter. Wouterse speelt de dolgedraaide Nederlandse, werkloze acteur Max, die een proeffilmpje maakt voor een Hollywoodproducent, in de hoop daarmee een grote rol binnen te slepen. ("Wat je gaat zien is de film die Robert De Niro zijn hele leven al had willen maken"). Wouterse in de rol van ongeleid projectiel kennen we inmiddels wel, maar in Enigma voegt hij er een desperaatheid aan toe, zodat zijn personage de allure krijgt van een tragische anti-held.
Schluter is Max’ nuchtere ex-vriendin, die op zijn poging om haar over te halen om mee te spelen in het proeffilmpje, reageert met de vermoeidheid van een vrouw die voor de zoveelste keer wordt geconfronteerd met het manische gedrag van haar man. Dat ze niet kan acteren is geen probleem, als ze maar uit de kleren gaat. Op haar weigering ("Ik ga niet naakt in negenenveertig scènes waarin ik alleen maar hoef te knikken"), heeft Max het standaardantwoord van dubieuze filmmakers paraat: "Nooit doen, nooit zeggen dat je niet naakt wil, dat is carrièrebreuk."
Het is verleidelijk om veel te citeren uit Enigma, want Ruven bewijst ook nu weer dat hij uitstekende dialogen kan schrijven, die geestig en treurig tegelijk zijn. De film wekt de indruk dat er flink is geïmproviseerd, maar wie goed kijkt, ziet een strak scenario, waarin alle eindjes — behalve Max en zijn ex-vrouw komen we onder meer Max’ half debiele broer, schuldeisers en een regisseur tegen die er met zijn geld vandoor is — razend knap aan elkaar zijn geknoopt.
Wedden dat die grote film van Ruven er ooit komt?

Jos van der Burg