DE PASSANTEN

Een ode aan fluisterende muren

  • Datum 07-01-2011
  • Auteur
  • Gerelateerde Films DE PASSANTEN
  • Regie
    Annegriet Wietsma
    Te zien vanaf
    01-01-1994
    Land
    Nederland
  • Deel dit artikel

Wanneer ten tijde van het volgende Documentairefestival in 1995 de balans zal worden opgemaakt van het aantal documentaires dat de bioscoop heeft gehaald is er in elk geval één te noemen, De passanten van Annegriet Wietsma. De film zal zowel voor, tijdens en misschien na het IDFA te zien zijn in de bioscoop.

De passanten is een documentaire over de geschiedenis van het Handelsbladgebouw aan de Nieuwezijds Voorburgwal in Amsterdam. Een mooi gegeven voor een film, zeker wanneer het een roemrucht pand betreft waarbij de geschiedenis van het gebouw een reflectie is van de cultuurhistorische ontwikkelingen van een samenleving. Anderhalve eeuw geschiedenis, gezien door de ogen van een gebouw en verwoord door haar passanten. Het Handelsbladcomplex, uniek gelegen in het hartje van de stad, achter het Paleis op de Dam, kent een variëteit aan gebouwen en bouwstijlen en heeft zeer uiteenlopende functies vervuld. Van koopmanshuizen en middenstandswoningen tot vestiging van één van de grootste landelijke dagbladen en van kraakbolwerk tot gelegaliseerde wooneenheden. Elk facet van het bestaan wordt toegelicht door een vertegenwoordiger van dat tijdperk. Oud-hoofdredacteur Henk Hofland, voormalig journalist Hans van Mierlo, een letterzetter en een drukker vertellen vol toewijding over hun krant, familieleden van vroegere bewoners van de aanverwante huizen aan de Paleisstraat memoreren de bewoning van weleer en het nu wordt vertegenwoordigd door bewoners en de krakers van het eerste uur.

Troonrede
Naast de mensen die in de film worden opgevoerd, bij wie niet altijd duidelijk is wie ze zijn, is uit de archieven geput om het verhaal van de geschiedenis te illustreren. Materiaal was er genoeg te vinden, getuige de oude filmopnamen, geluidsbanden, foto’s en kranten. Toch lijkt het of de maakster regelmatig met haar handen in het haar heeft gezeten om de verhalen uit het verleden met de juiste beelden te illustreren. Het evenwicht in de montage tussen de verwoording en verbeelding is niet altijd even geslaagd. Het werkt heel verhelderend om stukken uit diverse troonredes te gebruiken om iets weer te geven van de sociaal-economische processen in de samenleving, maar alleen dan wanneer het geluid wordt ondersteund door het beeld. Verhalen worden te vaak ‘opgevuld’ met willekeurige shots van de verbouwing van het pand en overzichten van het hele complex.
Soms vullen beeld en geluid elkaar wel mooi aan, bijvoorbeeld wanneer een brug in de tijd wordt geslagen door het geluid van een tikkende klok tijdens een interview voort te zetten onder het daarna volgende archiefmateriaal. Of wanneer een rit met een tram langs de Nieuwezijds in het verleden wordt versneden met een tramrit via hetzelfde traject nu. Dan is de geschiedenis voelbaar en begint de film te leven. De geënsceneerde beelden van de kraak van het gebouw en de poëtische beelden waarin het gebouw letterlijk wordt afgetast en gekoesterd vormen daarentegen een stijlbreuk met de rest van de film. Haar passie voor de fluisterende muren van het gebouw, die de maakster uit deze film wil laten spreken komt sowieso wel over en spreekt uit elk facet van de film.
Als ode aan het pand waar de maakster al jaren mee verbonden is, is de film dan ook zeer geslaagd. "Wie aan een huis komt, komt aan zijn bewoner" zegt de maakster,"want een huis is veel veel meer dan louter opgestapelde stenen die de regen tegenhouden. Een goed huis heeft geschiedenis." Zo is dat. Ik vraag me alleen af of deze film nu zoveel meer tot zijn recht komt op het grote doek dan op de televisie. Maar dat terzijde.

Denise van Laar