DARKNESS IN TALLINN

Met Darkness in Tallinn, een met veel vaart gefilmde humoristische thriller, geeft de Finse regisseur Ilkka Järvilaturi een gaaf visitekaartje af. De voor het merendeel in zwart-wit gedraaide film valt op door het aanstekelijke spel van de onervaren cast en zijn totale gebrek aan pretenties en dubbele bodems.

Het historische gegeven van Darkness in Tallinn is bijzonder geschikt voor een misdaadkomedie: de nationale goudvoorraad van Estland wordt, na jarenlange opslag in een Parijse bank, geretourneerd aan de soevereine Baltische staat. Natuurlijk ligt de Russische maffia op de loer om deze schat, ter waarde van 970 miljoen dollar, te onderscheppen. De onnozele electricien Toivo wordt ingehuurd om de stroomvoorziening van de stad tijdens de nachtelijke overval uit te schakelen. Tegenover het lachwekkende cynisme van Järvilaturi’s onervaren boeven, staat Toivo’s mooie, hoogzwangere vrouw, die voor het nodige melodrama zorgt. De onvermijdelijke happy end van de film, waarin het geboefte gepakt wordt en het blije gezin herenigd, is ronduit hartverwarmend.

Stripachtig
De aantrekkelijkheid van Darkness in Tallinn ligt niet in het (voorspelbare) verhaal, of de vondst van het (historische) gegeven, maar in de wervelende fotografie (Rein Kotov) van nauwkeurige geregisseerde taferelen. De uitgekiende shots, vooral in de eerste helft van de film, wemelen van de activiteit. Geen scène gaat voorbij zonder aandacht te vragen voor een vreemd detail of een speelse handeling — alles ondersteund door simpele maar effectieve filmmuziek van de Franse componist Mader, die eerder de soundtrack verzorgde van The wedding banquet. Het mistroostige decor van de stad Tallinn en omstreken leent zich bovendien uitstekend voor het grofkorrelige zwart-wit waarin 80 van de 99 minuten zijn opgenomen. De nog jonge cineast Järvilaturi weet zijn personages en locaties tot in de finesses dramatisch uit te buiten.
Dat dit soms leidt tot karikaturen en gebrek aan diepgang is geen terecht verwijt. De stripachtige karakters variëren van heel erg slecht tot een beetje slecht. Een verwijzing naar de politiek, die voor de hand ligt gegeven het scenario, ontbreekt volkomen. Darkness in Tallinn is een met liefde gemaakte genrefilm.

Spaghetti eastern
Maar welk genre is dit eigenlijk? Min of meer gekscherend wordt Darkness in Tallinn wel een ‘spaghetti eastern’ genoemd, maar dat zou een geheel nieuw genre zijn. Het is niet meer en niet minder dan een misdaadkomedie: er wordt een misdaad gepleegd en de manier waarop de buit uiteindelijk (letterlijk) in het water valt is niet spannend maar komisch bedoeld.
De humor is echter allesbehalve afkomstig uit de kokers van Hollywood die het genre misdaadkomedie zo’n ondergeschikt imago hebben verschaft. Films van het kaliber Beverly Hills Cop worden gedragen door een steracteur en de herinnering eraan gaat hoogstens een avond mee. Darkness in Tallinn is nergens makkelijk en gladjes. De enigszins naïeve, huilebalkerige mafiosi die in deze uithoek van de voormalige Sovjet-Unie opereren, zijn veel geestiger en vindingrijker.
Misdaadclichés krijgen hierdoor onverwacht komische dimensies. "Horloges gelijkzetten" lukt niet, omdat geen enkel horloge goed loopt. Communicatie via de obligate walkie-talkie moet worden afgesloten met het woordje ‘stop’ — dat in het Ests ongeveer klinkt als ‘kurk’. Alle dodelijke slachtoffers die in Darkness in Tallinn vallen, en dat zijn er nogal wat, worden recht in het oog geraakt. Waarop de dader het lijk steevast de gevleugelde uitspraak toevoegt: ‘Knijp een oogje toe.’
Tijdens de laatste editie van het Filmfestival Rotterdam liep regisseur Järvilaturi rond met strooibiljetten in felle kleuren waarop de acteurs ‘Sylvester Estallone’ en ‘Sharon Estone’ werden aangeprezen. Deze flauwe naamgrappen (niet representatief voor zijn gevoel voor humor) waren bedoeld om de twee volstrekt onbekende Esten die in zijn film de hoofdrol spelen, hun verdiende wereldfaam te bezorgen. Misschien vindt Järvilaturi dat zijn carrière niet snel genoeg gaat.
Ivo Uukkivi, die de elektricien Toivo speelt, loopt in de film rond met een plastic tas waarop de Grote Appel New York prijkt. Dat is zonder twijfel een toespeling op Järvilaturi’s huidige woonplaats. Het zou niet zo raar zijn als de talentvolle Fin de aandacht weet te trekken van grotere Amerikaanse producenten. Hopelijk leidt dat in de toekomst tot meer moois van zijn hand.

Viktor Frölke