Dances with Wolves

“Waarom zou je tegenwoordig nog een Western maken? Da’s toch onzinnig, alles is al gedaan”, zei een filmliefhebber die het genre intensief verslonden had. Dances with Wolves, het regiedebuut van Kevin Costner, geeft daar een adequaat en positief antwoord op.

Kevin Costner, de vijfendertigjarige acteur die in Amerika onder meer succes verwierf met zijn rollen in The Untouchables en Field of Dreams is een opmerkelijk mens. Samen met zijn vrienden, scenarioschrijver Michael Blake en producent Jim Wilson, dreven ze het idee door om ‘gewoon’ de film te kunnen maken die ze wilden maken. Ze stopten er eigen geld in en speelden niet op ‘safe’.

In plaats van de gebruikelijke speelfilmlengte van rond de negentig minuten, maakten ze een film van drie uur en tien minuten. Ook het idee dat Amerikanen alleen Engels accepteren, deerde hen niet. De indianen spreken de L.akota-taal van de Sioux en luitenant John Dunbar doet dat ook.

In het boek Dances with Wolves: The Illu­strated Story of the Epic Film (Newmarket Press, New York) zegt Costner dat zijn film geen poging doet om het verleden opnieuw uit te vinden of de geschiedenis recht te doen. Wat hem betreft, biedt de film een romantische kijk op een vreselijke periode uit de geschiedenis, toen expansie­drift in naam van de vooruitgang niet veel opleverde maar wel verschrikkelijk veel kostte. In een interview zegt hij dan ook dat je beter kunnen spreken over “how the West was lost“. Geen cliche’s dus.

De film Dances with Wolves opent met een scene in het militaire veldhospitaal ten tijde van de Burgeroorlog, 1863. Vlakbij het slagveld ligt John Dunbar van de pijn te verrekken. De ‘dokters’ willen zijn been amputeren. Dunbar is vastbesloten om het niet te laten gebeuren. Liever sterft hij ‘ongeschonden’. Hij hijst zichzelf dus op het paard en maakt een kamikazerit langs de vijandige linie met het doel zijn kamera­den te helpen. Zijn commentaar begeleidt de beelden in voice-over. Wanneer hij niet geraakt wordt, merkt hij tot zijn verbijstering dat hij als ‘held’ wordt be­schouwd. In ruil voor zijn dapperheid mag hij daarom kiezen waar hij gestationeerd wordt. Samen met gids Timmons, gaat hij de gevreesde indianen tegemoet. Hij wil het ongeschonden Westen zien voordat het te laat is.

Peter Ustinov zei naar aanleiding van zijn rol in een film over de Franse Revolutie (1989) dat historische figuren in speelfilms niet meer als helden geportretteerd kunnen worden. Tegenwoordig zou een realistische benadering met aandacht voor de menselij­ke kleinheid de voorkeur verdienen. Als regisseur blijkt Costner daar ook aan ge­dacht te hebben. Het traditionele beeld van de onberispelijke dienstklopper wordt ont­kracht met de alledaagse grofheid van het cowboyleven.

De ruftende Timmons wordt door indianen vermoord en Dunbar blijft moederziel al­leen achter in een verlaten fort. Trouwhar­tig houdt hij een journaal bij en hij begint zijn omgeving op te knappen. De soldaten die hij verwacht, komen nooit aan. De eerste indianen echter wel, en Dunbar is bang totdat hij het zat is om zichzelf als doelwit te zien. Hij gaat op zoek naar de indiaanse nederzetting en maakt voorzich­tig contact met Schoppende Vogel en Wind-in-zijn-haar. Langzamerhand ont­staat er een vertrouwensband en zo raken we via Dunbar, die door de indianen ‘Dan­ces with Wolves’ genoemd wordt, ver­trouwd met de indiaanse gemeenschap. Na een langzame plotopbouw zijn we zover meegevoerd dat de blanke soldaten uitein­delijk niet anders gezien kunnen worden dan als een stel grove immorele mensen.

Prairie
Bij het Amerikaanse publiek gaat de acht­tien miljoen kostende epische western (106 draaidagen, cast van 500 mensen) er in als koek. Dat is voorstelbaar aangezien Dances with Wolves een bijzondere filmversie van de jonge Amerikaanse ge­schiedenis is, die uitgaat van het indiaanse perspectief.

Om de film te maken, werd alle moeite gedaan om een getrouwe na­bootsing van de samenleving te creëren. Men vond een indiaanse vrouw die de indi­aanse acteurs en ook Kevin Costner en Mary McDonnell – de actrice die een blan­ke vrouw speelt, die door de Sioux is opge­voed en Dunbars tolk wordt – Lakota leer­de spreken. Er werden 3.500 buffaloes ingezet om over de prairie te hollen, en er moest een echte wolf (Dunbars vaste vriend) gevonden worden, ook al was het hun ernstig afgeraden omdat wolven nau­welijks te controleren zijn.

Je zou de waarde van de film kunnen afmeten aan de mate van zijn originaliteit. Er zijn zeker westerns gemaakt die raak­vlakken hebben met de inhoud Dances with Wolves (blanke leert van indianen en waardeert ze), en daarmee deze film relativeren. Ik zie Dances with Wolves echter als een boeiende fantasie en een visuele antropologische droom over de vraag: “Wat gebeurt er als je helemaal alleen staat en je krijgt met mensen te maken die niets van je taal en achtergrond weten, behalve dat jouw soort hun soort dood wil maken terwijl jij in vrede naast hun wil leven?” Daarnaast heb ik zeer genoten van de Lakota-taal, die als een toontaal klinkt. Actrice Mary McDonnel blijkt het Lakota-accent heel goed vast te kunnen houden wanneer ze voor het eerst met veel moeite Engels spreekt.