A Room with a View

“Het is zo moeilijk – althans ik vind het moeilijk – om mensen te begrijpen die de waarheid spreken.” Deze woorden uit de mond van een bourgondische geestelijke zetten de toon van James Ivory’s A Room with a View: de dubbele moraal is de norm en de waarheid is not done. Zware blinderingen voor het venster op de wereld en iedereen die behaaglijk binnen zit lijkt dat zo te willen houden. In de film wordt een komisch bedoelde stoelendans uitgevoerd rond een pensionkamer met fraai uitzicht op de stad Florence, maar de blik die verruimd moet worden is uiteraard overdrachtelijk bedoeld.

Ivory volgde voor deze Bildungs-film bladzijde voor bladzijde de gelijknamige roman van E.M. Forster over de met veel baleinen, stijfsel en ruisend linnen opgevoede Lucy Honeychurch. Het verhaal speelt rond het begin van onze jaartelling in gegoede, zeer standsbewuste kring in Engeland; Victoriaans in de enge zin van het begrip.

Zoals dat in de betere Engelse milieus al eeuwen gebruikelijk is wordt Lucy voor haar algemene en culturele ontwikkeling (streng gechapperonneerd) op reis naar Italië gestuurd. Op haar zogenaamde Grand Tour leert ze ondanks haar afschermende begeleidster een jonge landgenoot (George) kennen die zich totaal aan de Zuidelijke zinnelijkheid heeft overgegeven.

Terug in Engeland volgt Lucy de door haar omgeving gedicteerde bestemming. Ze verlooft zich met de lichaamloze estheet Cecil en prepareert zich op een leven met tennis, kruissteken en gedeclameerde sonnetten. Maar zelfs in het meest houterige negentiende-eeuwse verhaal komt de ware Jacob uiteindelijk op de proppen. Lucy is geen militante suffragette en ze heeft er de volle lengte van deze lange film voor nodig om voor de echte liefde te kiezen.

De Amerikaan Ivory heeft zich evenals zijn grote voorbeeld de schrijver Henry James volledig geïdentificeerd met de Engelse cultuur (voor biografische gegevens zie De Filmkrant van juli/augustus 1985). A Room with a View is Engelser dan Engels. Een kostuumdrama in optima forma; de geur van mottenballen en kamfer-spiritus slaat van het doek af. De aankleding van de film is zo pijnlijk nauwkeurig die van rond 1900, het acteren zo geaffecteerd en de kadrering zo braaf en voorspelbaar dat het bijna niet te geloven is dat het een product van onze tijd is. A Room with a View ademt een museumsfeer; bloedeloos en niet om aan te raken.

Erotische ontluiking
Een vergelijking met een andere recente E.M. Forster verfilming, A Passage to India van David Lean, maakt van Ivory’s poging een regelrechte wanprestatie. Blijkbaar is het helemaal niet nodig om de overbeschaafde en moralistische romans van Forster over saaie Engelse juffrouwen om te zetten in zouteloze plaatjes bij het verhaal. Lean heeft laten zien dat de breedsprakigheid van Forster zich leent voor spektakel en grote emoties. Op een overtuigende manier maakte hij van het koloniale India een metafoor voor het ontwrichte gevoelsleven van de vrouwelijke hoofdpersoon.

A Room with a View heeft als basis in feite dezelfde constructie; het warme Toscane weerspiegelt de erotische ontluiking van juffrouw Honeychurch. Ivory komt alleen niet verder dan mooie zonovergoten dia’s van de Italiaanse campagne. De hartstocht moet er in omslachtige dialogen bij worden verteld. Lean wist daarentegen van het toeristische uitstapje naar de Marabar-grotten een indringende visuele confrontatie met niets minder dan het onbewuste zelf te maken.

Wat Lean op zijn beurt van Ivory zou kunnen opsteken is de ingetogenheid; zijn film ging aan een veel te veel aan vertoon ten onder. Ivory is minder psychologisch en barok. Het vermijdt het pathos van Lean, maar vervalt in zijn streven naar luchtigheid zo nu en dan in het karikaturale.

Dat wil niet zeggen dat hij er zich makkelijk vanaf heeft gemaakt. De smetteloosheid en authenticiteit van de beelden getuigen van veel en hard werken. In het hierboven aangehaalde Filmkrant-artikel werd voor Ivory een waarderingsschaal opgesteld met de polen intellectueel drama – flauwe film. Dat de filmer zo’n weegschaal krijgt toegemeten zegt eigenlijk al genoeg: de waagschaal is ondenkbaar.