Webfilm: Zoektocht naar het schone

  • Datum 07-10-2015
  • Auteur
  • Deel dit artikel

Voor het eerst in tien jaar verandert het Britse televisiekanaal Channel 4 haar uiterlijk en Under the Skin-regisseur Jonathan Glazer filmde de nieuwe, beeldschone, maar abstracte idents. De nieuwe stijl van het kanaal zegt iets over de verschuivende positie van film en televisie in het Netflixtijdperk.

Wat zullen televisiekijkers in Engeland wel niet denken als ze even langs Channel 4 zappen en op een nieuwe ident (de korte filmpjes tussen televisieprogramma’s, ook wel station calls genoemd) van niemand minder dan Under the Skinregisseur Jonathan Glazer stuiten? De vier filmpjes die de Engelse filmmaker voor het televisiekanaal maakte zijn werkelijk prachtig, maar kunnen voor het nietsvermoedende oog best vervreemdend overkomen.

Neem de eerste: schitterende kristallen in een serene natuur, beeldschone kleuren en een fijne soundtrack, maar ook de schaduw van een naderend gestalte, een glimp van een onbekende wandelaar en tegen het einde een onverwachte regen van keien die in de richting van de kijker worden geslingerd. Als het ware een found footage horrorfilm vlucht de camera nog een paar seconde voor de stenen totdat het vernieuwde Channel 4 logo in beeld verschijnt. Is dit nog televisie?

Of neem de opvolgende ident: een fantastisch figuur die uit de Zelda videogamereeks lijkt te komen, dansend in de jungle op het geluid van onheilspellende violen. Is dat nog televisie? 

Steeds vaker moeten we stilstaan bij de vraag of we nog wel naar televisie aan het kijken zijn. Tegenwoordig heeft iedereen wel een (legale of illegale) streamingsite klaarstaan om naar een serie te kijken. Bovendien beginnen de populaire series ook steeds ‘filmischer’ te worden, waardoor het traditionele onderscheid tussen film, internet en televisie nog meer aan het afbrokkelen is. De nieuwe artistieke stijl van Channel 4 onderstreept deze verschuivende tendensen. "Het broadcast medialandschap is een stuk ingewikkeldere plaats geworden dan het tien jaar geleden was", legt creatief leider achter de nieuwe Channel 4 identiteit John Allison uit. "Er is meer dan ooit een behoefte om op te vallen."

Het is niet zo dat televisiekanalen vroeger geen behoefte hadden om op te vallen. Zenders moesten toen ook strijden om kijkcijfers en moesten er überhaupt voor zorgen dat mensen naar de televisie bleven kijken en niet richting de bioscoop trokken. Die probeerden op hun beurt met de multiplex, een groter doek, mooier geluid en betere service juist het publiek uit huis te lokken. Als we kijken naar het aantal bioscopen die er nu op jaarlijkse basis bijkomen en de onvermijdelijke bioscoopoorlog die daarop volgt, kunnen we concluderen dat er in de strijd om kijkers niet heel veel veranderd is. Door de groeiende belangstelling voor streamingplatforms is het conflict nu alleen veel heviger geworden.

Televisie moet nu dus meer dan ooit opvallen en Channel 4 probeert dat te doen door middel van goed curatorschap. Netflix heeft geen tussenfilmpjes of programma’s die je op vaste tijden moet zien. Dat klinkt als een voordeel, maar volledige vrijheid in wat je wanneer gaat kijken is ook best vermoeiend. Als jij bijvoorbeeld nu iets zou moeten kijken, wat zou jij dan kiezen? Er zijn wel algoritmes om dat dilemma op te lossen, maar zo inspirerend zijn de aanraders nou ook weer niet. Kort gezegd: op Netflix kan je maar lastig verrast worden.

En verassend is precies het woord waarmee je de idents van Glazer kan omschrijven. Ze bouwen met hun haast Kubrickiaanse composities voort op de stijl die Glazer in Under the Skin al liet zien, maar zijn nu nog vrijer van conventioneel narratief. Televisie betekent in de letterlijke zin van het woord "ver kijken" en dat is wat Glazer voor Channel 4 doet. Neem het laatste filmpje, waarin een microscopische camera de wereld van kristallen verder onderzoekt. De zwart-wit beelden in hoge resolutie lijken haast op een remake van J.C. Mols Uit het rijk der kristallen, een magisch Nederlands filmexperiment uit 1927. Die focus op kristallen is sowieso opvallend: alsof Glazer je meeneemt in zijn mysterieuze zoektocht naar het schone. Als televisiezender kan je op geen betere metafoor hopen.

Hugo Emmerzael