Urszula Antoniak maakt Poolse film over Jezus

Urszula Antoniak ontwikkelt in Polen de speelfilm Comrade Jesus. Waar het haar in Nederland niet meer lukt om een film gefinancierd te krijgen, heeft ze goede hoop dat ze daar in Polen wel in slaagt. Raken we Antoniak kwijt aan het buitenland? "Een groot probleem met de Nederlandse mentaliteit is dat mensen geen risico’s durven te nemen."

Het heeft er alle schijn van dat de derde speelfilm van Urszula Antoniak (Nothing Personal, Code Blue) een Poolse productie wordt. De regisseuse ontwikkelt in samenwerking met het New Horizons filmfestival in Wroc?aw, dat ook films distribueert en een enkele keer produceert, een speelfilmproject onder de titel Comrade Jesus. Andrzej Chyra, een van de bekendste Poolse acteurs, is gestrikt voor de hoofdrol. Vanuit haar geboorteland vertelt Antoniak over de totstandkoming van het project en over haar problemen met het Nederlandse filmklimaat.

Hoe is dit Poolse project ontstaan? "Code Blue heeft in Polen heel veel losgemaakt. Hij draaide in juli in de hoofdcompetitie op het New Horizons festival en werd daar als een meesterwerk ontvangen. In januari is hij in reguliere distributie gegaan. Op de première waren de grootsten van de grootsten aanwezig. Mensen als Andrzej Wajda en Agnieszka Holland kwamen op me af om te zeggen dat ik een mooie film had gemaakt. Dat deed me heel veel. Omdat Code Blue zo goed was ontvangen, zeiden de mensen van New Horizons: wil je eigenlijk geen film maken in Polen? Toen kwam ik met het idee voor Comrade Jesus. Ik hoefde in Polen alleen die titel maar te noemen in een interview, of de hel barstte al los. Iedereen wilde gelijk weten wat voor film het is."

Waar gaat Comrade Jesus over? "Jezus daalt neer in Polen en gaat op bezoek bij een typische Poolse familie, die natuurlijk katholiek is en een beetje burgerlijk. Hij is aanvankelijk een geliefde gast, maar dat verandert wanneer hij weigert om weg te gaan. Het is een poëtische satire op het communisme en het katholicisme, de twee demonen die nog steeds een rol spelen in de Poolse mentaliteit en psyche. Polen is een heel dramatisch land. Gewoon op straat zie je al existentiële problemen rond religie, politiek en mentaliteit. Het is een land waar nog veel op het spel staat. In Nederland heb je dat niet. Het is moeilijk om een dramatische film te maken in Nederland, want what’s at stake?"

Zie je in Polen meer mogelijkheden als filmmaker dan in Nederland? "2011 was voor mij een traumatisch jaar. Met veel pijn moest ik afstand doen van de regie van Het leven volgens Nino, een film waarvoor ik het scenario heb geschreven. Ik wilde namelijk het project Nude Area indienen voor De Oversteek Plus (het gesubsidieerde filmproject van het Filmfonds, het Mediafonds en de Publieke Omroep, red.), waarbij een van de voorwaarden is dat je niet meer dan twee films geregisseerd mag hebben. Nude Area werd vervolgens niet geselecteerd, waardoor ik in één klap twee films kwijt was waar ik jaren van mijn leven in had gestoken. Mijn voorstel voor een Telefilm werd ook nog afgewezen. Waarschijnlijk is het mij niet meer gegund, want het lijkt in Nederland soms allemaal om gunnen te gaan."

Ik krijg het gevoel dat je als filmmaker klaar bent met Nederland. "Ik zie dingen die erg zorgwekkend zijn. In Polen is het Filmfonds er alleen maar voor arthousefilms. Romantische komedies en thrillers leveren geld op, dus waarom zouden die subsidie moeten vragen? Wat gesubsidieerd moet worden, is per definitie iets met artistieke ambities. Zo zou het in Nederland ook moeten zijn. Laat al die komedies naar de bank gaan met een financieringsplan. Bewaar de subsidies voor ambitieuze, artistieke films. En zeur niet als die films geen geld opbrengen, want dat doen ze nooit. Van films van Andrea Arnold en Steve McQueen wordt ook echt niemand rijk.
"Een groot probleem met de Nederlandse mentaliteit is dat mensen geen risico’s durven te nemen. Alles moet afgewogen en gepland. Maar als je geen risico’s durft te nemen, kun je beter geen films maken. Het zou veel beter zijn als jaarlijks vier tot vijf filmmakers een paar ton kregen om in totale vrijheid een film te maken, zonder dat het Filmfonds zich met de inhoud bemoeit. In Polen kan dat wel. Je ziet er films waar je mond van openvalt. Er is een jongen die de meest bizarre films maakt die je maar kunt verzinnen. Hij komt niet met een scenario bij het fonds, maar met een paar A4’tjes. Hij is ook nog eens bijzonder onbeschoft. Toch krijgt hij geld — niet veel, maar genoeg om iets te maken. Dat zou in Nederland nooit kunnen."

Maakt het jou iets uit in welk land je een film maakt? "Absoluut niet. Als ik met de juiste mensen kan werken, maakt de taal of de plek me niet uit. Ik ben een kosmopoliet. Met mijn ideeën en talent kan ik overal werken. Na Code Blue heb ik het gevoel dat ik weet hoe ik een film moet maken. Hoe langer je wacht, hoe erger het is. Als ik in Polen een film kan maken, grijp ik die kans aan. Ik ga deze maand ook naar Amerika om daar een project te pitchen. Tegelijkertijd vecht ik nog steeds voor Nude Area. Ik ben aan het herschrijven en probeer geld te vinden om de film toch te kunnen maken. Het is een dierbaar project. Daar ben ik nog niet klaar mee."

Erik Schumacher