Sannette Naeyé neemt afscheid van Cinekid

‘Het wonderlijke mengsel van calvinisme en anarchie is vruchtbare grond voor de jeugdfilm’

Het echte nieuws van Cinekid dit jaar is niet de viering van de 30ste editie. Ook niet dat Uilenbal nu al de derde film van Simone van Dusseldorp is die het jeugdfilmfestijn mag openen. Nee, het is het afscheid van festivaldirecteur Sannette Naeyé (1952), die begin 2017 het stokje zal overdragen.

Wanneer we haar spreken is ze net terug uit Oekraïne, waar ze uitgenodigd was voor de jury van een kinderfilmfestival in het dicht bij de Russische grens gelegen Kharkov. "Mijn gewone verzekering van Cinekid wilde het niet dekken. Maar ik doe het graag, juist omdat het in gebieden waar spanning heerst belangrijk is dat er goede activiteiten voor kinderen zijn. Het is algemeen bekend dat waar dreiging heerst, het voor gezinnen en kinderen heel belangrijk is dat er ook dingen zijn die het leven de moeite waard maken. Spelen met elkaar, je kunnen uiten. Cultuur en kunst zijn daar bij uitstek de instrumenten voor."

Krap twintig jaar heeft Naeyé nu de leiding van Cinekid. Wat eerder al begon als een kleinschalig festival in De Meervaart bouwde ze uit tot een zeer veelzijdig en internationaal toonaangevend evenement voor kinderen en professionals. Dus waarom nu stoppen? "Cinekid op zichzelf is nooit klaar, er zal altijd ontwikkeling en reflectie op de samenleving blijven. Maar ik ben een bouwer en ik heb het gevoel dat mijn klus af is. Cinekid is nu een grote organisatie die op veel verschillende manieren het gebied van kind en media ondersteunt. De jaren gaan bij mij tellen en het lijkt me goed om met mijn ervaring weer andere dingen te gaan doen die ik belangrijk vind. Maar dan zonder de piekdruk in de zomer of een grote managementtaak."

Naeyé leerde de mediawereld kennen bij IKON en als eindredacteur Kunst & Cultuur bij de VARA. Ze was hoofd van Junior KIT bij het Amsterdamse Tropenmuseum toen in 1997 de toenmalige Cinekid-directeur Hans Klap onverwacht kwam te overlijden. Naeyé werd toen benaderd met de vraag of ze interesse had in die functie. "Ik werd plotseling gebeld", lacht ze.

Toen Naeyé instapte was Cinekid een kinderfilmfestival met een bescheiden televisiesectie. Wel waaierde het onder de noemer Cinekid op Locatie al uit over het hele land. Een van de eerste dingen waarmee ze haar stempel zette was het toevoegen van een programma-onderdeel voor nieuwe media. "Nog niet zo lang geleden dachten we dat de ontwikkeling van kinderen vooral werd bepaald door de ouders. Toen ontdekte psycholoog Judith Harris dat de invloed van leeftijdgenoten minstens zo groot was. De laatste ontwikkeling is dat het steeds grotere gebruik van allerlei media ook grote invloed heeft. Ik ben ervan overtuigd, en dat weten we ook wel uit onderzoek, dat tegenwoordig de media direct aan de ontbijttafel zitten, naast de ouders en de peergroup. Dan heb ik het over de meest basale, sociale en emotionele ontwikkeling van kinderen, hun gevoelstemperatuur, hun zelfbeeld en hoe zich dat verhoudt tot de wereld. Een paar jaar geleden becijferde ik al op een kladje dat kinderen meer uren aan media besteden dan aan school."

"Toen ik bij Cinekid begon was daar nog weinig over bekend, maar ik was overtuigd van de impact die interactiviteit op media en samenleving zou hebben. Achteraf blijkt het een gouden greep. Ik had onder meer contact met kunstenaars en programmeurs rond de Digitale Stad en heb enkelen van hen betrokken bij de uitwerking van mijn idee. Toen nog niet bevroedend dat het uit zou groeien tot het 1200 vierkante meter grote Medialab vol bijzondere interactieve installaties, dat internationaal uniek en trendsettend is."

Een andere belangrijke uitbreiding was Cinekid for Professionals. "Het begon in 1999 met een conferentie in De Balie waar we ook omroepdirecteuren hadden uitgenodigd. Daar werd de vraag opgeworpen of er niet omroepbreed een apart beleid en timeslot voor kinderen moest komen of misschien wel een kindernet. Hans van Beers, lid van de Raad van Bestuur van de NOS heeft toen gezegd: ‘Misschien moeten we dat maar eens proberen.’ Dat was een historisch moment, de basis voor wat nu Zapp is."

"Met steun van Europese subsidies biedt Cinekid for Professionals nu een internationaal totaalpakket gericht op alle segmenten van productie en distributie van jeugdmedia. Van coproductiemarkt tot conferentie en training. In de Screeningclub komen bijna alle aankopers voor Europese televisiezenders en daarbuiten. Dat heeft een grote invloed op wat kinderen in Europa te zien krijgen."

In 2011 was Naeyé boos en geschokt toen Cinekid bij de bezuiniging van het Rijk voor de periode 2013-2016 veel harder werd getroffen dan de andere grote filmfestivals. Het werd aanvankelijk zelfs uit de Culturele Basis Infrastructuur gezet, al is dat later teruggedraaid. "Laten we zo zeggen, het lag niet in mijn lijn om dan maar een derde te gaan bezuinigen, dat was gewoonweg geen optie. Want je bent als Cinekid de grootste in Europa, of je wordt een van de talloze kleine jeugdfestivals met een budget van een paar ton. Er is amper een tussenweg. We moesten voor de financiering veel meer bronnen gaan aanspreken, waaronder private fondsen zoals het VSB Fonds, Fonds 21 en het Ammodofonds. Ook het Cultuurparticipatiefonds en het Filmfonds zijn ons welgezind geweest en we hebben meerdere Europese projecten. Ik moet zeggen, ik was tot tranen geroerd omdat iedereen de portemonnee trok. Iedereen gunde Cinekid die doorstart. Zo zijn we de afgelopen jaren goed doorgekomen en op dit moment staat het bedrijf er gezond voor."

Met alle diversificatie en randactiviteiten blijft film, met een internationale en Nederlandse competitie, nog altijd het hart van het festival. Vanaf 2006 programmeert Naeyé dit onderdeel zelf. Bestaat er een typische Cinekid-film? "Dat niet direct. Er is wel een typische Cinekid-programmering. Ik heb in de eerste jaren gezocht naar het kleine verhaal van het kind, anders dan het traditionele avonturenverhaal. Scandinavië liep daarbij voorop. Voorbeelden in de literatuur waren de boeken van Astrid Lindgren en bij ons Annie M.G. Schmidt."

"Al doende is dat profiel bijgesteld. De jeugdfilm werd volwassen. Ook allerlei andere genres, van psychologische thriller tot vampierfilm en fantasy deden hun intrede. Harry Potter is een doorbraak geweest. De cinematografische kwaliteit nam enorm toe omdat veel volwassen ervaring terecht kwam in het jeugdsegment. Cinekid selecteert nu het beste in alle genres voor de jeugd."

Afgaand op het programma worden zwaardere onderwerpen daarbij niet geschuwd. Films bijvoorbeeld over kinderen die een of beide ouders missen zijn geen uitzondering. "Ook in een kinderfilm zoek je naar drama. Als alles glad en soepel gaat heb je geen interessant verhaal. In het echte leven komt een derde van de kinderen uit een gebroken gezin, dus het is niks nieuws. Een gestorven vader of moeder, dat is natuurlijk een ander onderwerp. Ik kan niet zeggen dat ik de films daarop uitkies. Het is zeker niet zo dat een goede film gebaat is bij een zwaar onderwerp, maar het mag wel. Het moet herkenbaar zijn, kinderen moeten er iets mee kunnen. Anders programmeer ik het niet."

In de Nederlandse competitie is dit jaar ook The Red Turtle opgenomen, de al overvloedig geprezen eerste lange animatie van Michael Dudok de Wit. "Die is natuurlijk niet als jeugdfilm gemaakt, maar het is wel een film die voor de wat oudere jeugd prachtig is om te zien en waarin coming of age-thema’s herkenbaar zijn. Ik denk dat je een kind nooit moet onderschatten. Daarbij zijn kinderen heel verschillend. Als je alleen programmeert wat voor alle kinderen is leg je je beperkingen op die ik mezelf niet opleg."

In diezelfde periode heeft ook de Nederlandse kinderfilm zich sterk ontwikkeld. In 1998 werden er nog maar drie films geproduceerd, waaronder Abeltje en Madelief; tegenwoordig zijn het er jaarlijks een stuk of tien. "Dat de Nederlandse kinderfilm zo goed geworden is heeft te maken met onze eigenaardigheid dat we onderwijzer willen zijn maar ook een vrijzinnige inslag hebben. Er wordt bij een script voor een jeugdfilm heel goed nagedacht over de inhoud, het onderwijzersvingertje in zekere zin, maar tegelijkertijd geeft het de eigenheid van kinderen de ruimte. Grenzen verkennen, stout zijn." Lachend: "Dat wonderlijke mengsel van calvinisme en anarchisme is volgens mij een enorm vruchtbare grond voor de jeugdfilm. Een jaar of vijf geleden zei het toenmalig hoofd jeugd van het Zweedse filminstituut tegen me: ‘You passed us all.’"

"Een voorbeeld bij uitstek is Kauwboy. Boudewijn Koole heeft veel ervaring opgedaan met het maken van documentaires, onder andere voor Kids & Docs, dat Cinekid samen met IDFA en Mediafonds heeft opgezet. Je kan die ervaring met het werken met kinderen rechtstreeks in Kauwboy terug zien."

Gevraagd naar een film uit het nieuwe Cinekid-programma die veel indruk heeft gemaakt noemt Naeyé het Iraanse drama Helmsman, over een jongen die op een roestend schip in de woestijn wacht op de terugkeer van zijn vader. Ze zegt het met enige aarzeling, want ze wil de jury met haar persoonlijke voorkeur niet voor de voeten lopen. "Cinematografisch heel klassiek en prachtig gefotografeerd. Daarbij het lef om het helemaal op emotie te laten draaien met twee kinderen in de hoofdrol, de rest is bijzaak. Ook een film die alle spanningen realistisch uitwerkt en niet kiest voor een sprookjesachtig einde. Het heeft me diep ontroerd."

Leo Bankersen