MUBI Spotlight: Code inconnu

Wegkijken, vermijden, het zijn logische reacties op redeloosheid die door Haneke tot op de vierkante millimeter worden getoond in scènes die je allemaal apart zou kunnen inlijsten, zoals bij deze meesterstilist eigenlijk altijd het geval is. Code inconnu, met Juliette Binoche in de rol van thrilleractrice, is te zien op MUBI, naar aanleiding van de release van haar nieuwste film Clouds of Sils Maria.

In Code inconnu (2000) laat Michael Haneke in 39 krachtige, minutieus gecomponeerde scènes zien wat er kan gebeuren als gescheiden werelden elkaar onverwacht raken. Het begint met een Roemeense bedelaarster in Parijs die door een geïrriteerde passant een broodzakje in haar schoot krijgt geworpen. Als toeschouwer Amadou hier wat van zegt, is deze donkere jongen uiteindelijk degene die gearresteerd wordt. Waar eindigt privacy, is de vraag die Haneke opwerpt in een andere scène waarin een oorlogsfotograaf stiekem foto’s maakt van de mensen die tegenover hem in de metro zitten. Dit spiegelt met de scène waarin twee opgeschoten jongens de actrice Anne (Juliette Binoche) in de metro uitdagen en haar van arrogantie betichten omdat ze niet reageert op de provocaties. De redeloosheid steekt de kop op in huiskamers, metro’s en straten, en niemand weet hier echt goed mee om te gaan. De spanningen escaleren zodra de lijn van privacy en onverwacht sociaal contact wordt overschreden, omdat niemand de ‘code’  van de ander echt kan lezen. Dat Annes zwager de nieuwe code van haar deur niet heeft, is exemplarisch. Daar, in haar appartement, blijft Anne doorstrijken terwijl ze hoort dat een buurmeisje mishandeld wordt. Op de set van de thrillers waar ze in speelt weet ze anders wel raad met het tonen van haar emoties.
Wegkijken, vermijden, het zijn logische reacties die door Haneke tot op de vierkante millimeter worden getoond in scènes die je allemaal apart zou kunnen inlijsten, zoals bij meesterstilist Haneke eigenlijk altijd het geval is. Soms weet hij de gescheiden werelden door geluidsmontage met elkaar te verbinden, zoals in de scène waarin de oorlogsfotograaf in de spiegel een zelfportret wil maken (want hij is uiteindelijk meer met zichzelf bezig dan met het wereldleed), maar op het moment dat je de klik zou verwachten horen we een schot, dat hoort bij de volgende scène waarin een koe uit zijn lijden wordt geholpen.
In een van de meest huiveringwekkende film-in-filmscènes zit Anne opgesloten in een kale ruimte waar ze volgens een mannenstem niet levend uit zal komen. Hij sommeert haar om haar ‘ware gezicht’ te laten zien. Geen leugens en trucjes maar een oprechte expressie. "Wat moet ik doen?" roept ze uiteindelijk vertwijfeld, waarmee ze de hele miscommunicatie, het escalerend geweld en de onmacht van de personages in Code inconnu samenvat. Later roept ze: "Is there anyone out there?" terwijl ze alleen op het toneel staat en de verduisterde zaal in kijkt. Ja, er is iemand maar deze kijkt of luistert niet altijd even goed.

Mariska Graveland

Code inconnu is vanaf vandaag 30 dagen te zien op MUBI.com.