György Pálfi over Hen

In Hen maakt György Pálfi ons deelgenoot van de overlevingsstrijd van een boerderijkip, terwijl zich op de achtergrond een menselijk drama voltrekt. “Het gaat over hoe het kleinste lid van onze samenleving in aanraking komt met een enorm maatschappelijk probleem.”

Bijna ging het gesprek niet door, een jaar geleden op het filmfestival van Thessaloniki. György Pálfi deed het festival aan met zijn nieuwe film en ik moest hem spreken, want vanwege Hukkle (2002) is hij voor mij een beetje een held. En: ik vind kippen leuk.

Na het zien van Hen was ik niet meer zo zeker van mijn zaak, maar nieuwsgierigheid kreeg de overhand – wat is dit eigenlijk voor figuur? Hieronder de weerslag van een te kort gesprek met een vriendelijke man, die er een wonderlijke, soms nauwelijks te volgen kijk op het leven op na blijkt te houden.

Uw debuutfilm Hukkle verstopte in beelden een heel verhaal, voor mij was dat indertijd een eye-opener. Het spel met perspectief uit die film combineert u in Hen met meer traditionele vertelmiddelen, zoals dialoog. Hoe ontstond die vorm? “In Hukkle wilde ik van alles met betrekking tot filmtaal, maar de basis was: vertellen over wat er om ons heen gebeurt. Over mensen en hoe ze deel uitmaken van het leven. In die film staan de dieren, de insecten, de bloemen en de stenen op hetzelfde niveau van bestaan. In Hen is dat wat anders. We zijn meestal bij de kip, en vanuit dat perspectief vertelt de film een verhaal dat voor een groot deel over mensen gaat. Als ik ze moet vergelijken, dan is Hen veel meer een publieksfilm.”

Waarom eigenlijk een kip? “Ik heb gekozen voor het nietigste wezen in de architectuur van de mensenwereld: het kleinste dier dat op dagelijkse basis door mensen wordt gebruikt. Ik probeer een verhaal te vertellen over hoe dat kleinste lid van onze samenleving in aanraking komt met een enorm maatschappelijk probleem, namelijk migratie en mensenhandel.”

Om eerlijk te zijn: hier raakte u mij kwijt. De film voert een menselijke tragedie op die heel reëel is. Daarna gaat het verhaal terug naar de kip en moeten we opgelucht zijn dat zij overleeft. Daar had ik een probleem mee. “Ja, ik denk dat iedereen daar een probleem mee heeft. Want de film werkt zo dat je van de kip gaat houden. De kip wil vrij zijn, wil overleven, en je maakt een connectie tussen het leven van de kip en je eigen leven terwijl je naar de film kijkt. Maar deze kip bevindt zich in het hart van een probleem en een heleboel mensen gaan dood door haar schuld. Dit is een grote vraag voor het publiek: kun je haar vergeven, kun je haar blijven volgen nadat dit gebeurt, en vooral: kun je een moreel oordeel vellen over dit personage?
“Want de hele film gaat over een morele vraag. Die speelt vooral voor de mens, die een keuze moet maken. Als mens weten we wat we doen en wat daar de consequenties van zijn. Maar de kip heeft een programma, ze is deel van het universum. Iemand vroeg me in een van de eerdere interviews: wat is liefde? Ik heb gezien hoe deze kip verliefd werd op de haan, en de haan op de kip. Het gebeurde voor de camera. Als liefde ook buiten de mens bestaat, hoe zit het dan met moraliteit?
“Omdat we een film maken die gaat over morele kwesties, kwamen dit soort grote vragen op: wat is vrijheid? Hebben we een vrije keus of niet? Als we een vrije keus hebben, dan komt daarmee de gewetensvraag. Of zijn ook wij geprogrammeerd, als tijdelijke gasten hier op aarde?”

Maar u dirigeert de empathie van de kijker, en als die bij de kip moet liggen, is het verhaal van mensensmokkel dan niet wat te groot voor op de achtergrond? “Die balans is iets waar we drie jaar lang, in elke fase, mee bezig waren: tijdens het schrijven van het scenario, tijdens de opnamen en tijdens de montage.”

Hoe regisseer je een kip? “Daar [wijst naar een ander tafeltje] zit Árpád Halász, de dierentrainer. Toen ik hem vroeg hoe we met kippen konden werken vertelde hij me dat dat niet zo moeilijk is, omdat ze veel slimmer zijn dan mensen denken. Ze hebben alleen een kort geheugen en daarom denken wij dat ze dom zijn. Maar ze zijn in feite heel intelligent en ze kunnen alles doen. Een kip wil altijd eten, zo is ze geprogrammeerd. En als ze wil eten, doet ze alles wat je haar vraagt. Totdat haar maag gevuld is, natuurlijk. Daarom hadden we acht kippen die elkaar afwisselden.”

Lager in de credits kwam ik ook nog Jacky 1, 2 en 3 tegen. Wie zijn dat? “Dat zijn stuntkippen. Ze zijn op de opnamelocatie gekocht en waren niet getraind [Pálfi zoekt tijdens het gesprek, dat zonder tolk plaatsvindt, soms naar het juiste Engelse woord. ‘Getraind’ is mijn interpretatie van wat hij bedoelt te zeggen, maar hij gebruikt in werkelijkheid het woord educated, wat op een komische manier ernstig klinkt en tegelijk iets weergeeft van de manier waarop hij zich lijkt in te leven in de kip, SK]. We hielden ons natuurlijk aan de regels voor diergebruik in films en gevaarlijk was het niet wat ze moesten doen, maar Árpád is erg voorzichtig met de kippen die hij heeft getraind. Zijn kippen waren meer gesocialiseerd en zagen mensen als hun vrienden, waardoor ze niet de neiging hadden om weg te lopen.
“Er was een belangrijke scène waarin de kip in de cabine van de truck zit en, zo beschrijft het script, naar buiten wil. We vroegen een stuntkip om tegen het raam te springen, maar omdat zij niet getraind was, besloot ze na een minuut: ik wil niet meer springen, ik geef het op, maak me maar af. Dat was zó opvallend. De getrainde kippen werkten altijd mee. Omdat zij begrepen dat ze daarna eten kregen natuurlijk. De ongetrainde kippen zagen ons als vreemdelingen die erop uit waren om ze dood te maken, voor de getrainde kippen waren we vrienden. Zo begreep ik hoe belangrijk training is.”

Was de film aanvankelijk geschreven om in Hongarije te worden gedraaid? “Nee, ik kan in Hongarije geen films maken. Dat heeft politieke redenen. We hebben een erg strenge censuur en dat betekent dat wie geen vrienden is met de regerende politieke partij [op het moment dat dit gesprek plaatsvindt is dat de Fidesz-partij van Viktor Orbán, SK] niet hoeft te rekenen op overheidsfinanciering. Dat is belastinggeld van burgers en dat geld is er natuurlijk voor de gemeenschap en de cultuur, niet voor maar één partij. Maar de Hongaarse politici denken: wij regeren, dus we delen dat geld aan onze vrienden uit en aan niemand anders. Dat is nu al vijftien jaar aan de hand. Dus ik heb een script geschreven voor een internationale coproductie die overal kon worden gedraaid. Producent Thanassis Karathanos was enthousiast over het script en stelde voor om de film in Griekenland op te nemen.”

Veranderde dat iets aan de inhoud? “In principe zat er al een grote maatschappelijke kwestie in het scenario, maar toen we wisten dat we naar Griekenland zouden komen, hebben we het herschreven om specifiek op migratie en mensensmokkel te focussen. Verschillende landen hebben verschillende problemen, maar in het script maakt het niet heel veel uit welke kwestie er speelt. Het is een verhaal over overleven en over de vraag of er de mogelijkheid is een morele beslissing te nemen. Voor mensen en andere dieren.”

Hen draait vanaf 12 november 2026 in de bioscoop.