IDFA 2026: Guest of Honor Talk Tatiana Huezo
'Filmmaken is een superkracht'
Tatiana Huezo. Foto: André Bakker
De El Salvadoraans-Mexicaanse filmmaker Tatiana Huezo, dit jaar eregast op IDFA, en artistiek directeur Isabel Arrate Fernandez, van Chileense komaf, spreken met elkaar in het Spaans, met een simultane AI-vertaling op het scherm achter hen. Het is een opvallende, maar te verdedigen keuze: de technologie is ver genoeg gevorderd en zo kan Huezo ongehinderd praten over wat haar films kenmerkt – de stilte, het woord en de blik van een kind.
“Mijn liefde voor cinema ontstond in mijn jeugd”, vertelt Tatiana Huezo (1972). De Guest of Honor Talk die zij op IDFA geeft, gelardeerd met fragmenten uit haar werk en de films die ze koos voor haar Top10 op het festival, begint dan ook bij haar eerste filmervaring.
“Ik ben geboren in El Salvador maar opgegroeid in Mexico. Mijn moeder was een hardwerkende vrouw en een van de weinige pleziertjes die ze zichzelf gunde was het bezoeken van het internationale filmfestival in de Cineteca Nacional. Ze nam ons mee, ook naar volwassen films als Blue Velvet en Eraserhead. Dus ik kwam al als tienjarige in aanraking met Lynch, Fassbinder, Truffaut en Wenders. De eerste film die ik zag voelde als een lichamelijke ervaring, ik was echt van de kaart. Ik zag een soort scherm van dromen, de mensen die films maakten leken mij superhelden. Die superkracht wilde ik ook dus voor mij was het al heel vroeg duidelijk dat ik een filmopleiding wilde volgen.”
“In mijn Top10 zit een film die deze ervaring mooi weerspiegelt, een film die direct bij me opkwam toen mij werd gevraagd die lijst samen te stellen: The Great Ecstacy of the Woodcarver Steiner van Werner Herzog. Het is fantastisch hoe die film begint – als een droom: iemand doet iets wat onmogelijk lijkt. Een skischansspringer vliegt door de lucht in extreme slow motion en wij vliegen er als het ware naast, alsof er geen zwaartekracht bestaat.”

“In deze film zie je ook Herzogs verlangen om de menselijke ziel te begrijpen en bloot te leggen. Het is een portret van een gedisciplineerde atleet, die alles doet om zo sterk mogelijk te zijn. En tegelijk zie je zijn kwetsbaarheid. Er worden onmogelijke prestaties van hem verwacht en die verwachtingen zetten hem onder enorme druk. Hij is een supermens, maar ook fragiel en eenzaam in zijn prestaties. Uiteindelijk is hij thuis het gelukkigst, als hij in zijn eentje aan het houtsnijden is.”
Kippenvel
De liefde voor mensen is duidelijk te zien in Huezo’s eerste documentaire The Tiniest Place (El lugar más pequeño, 2011), over een dorpje uit haar eigen verleden. “We verlieten El Salvador toen ik vier was; toen ik in Mexico op de filmschool zat ben ik teruggegaan”, legt ze uit. “Met mijn grootmoeder ging ik naar het dorp waar zij was geboren – een plek die door oorlog werd vernietigd. We liepen daar rond en opeens was er een oudere vrouw die naar me staarde en me toen plotseling omhelsde. ‘Je bent terug Rina’, zei ze. ‘Je bent helemaal niet veranderd.’ Ik begreep er niets van, maar erna bezochten we een kerk, waar een helikopterstaart in de muur was gemetseld, naast religieuze beelden. Er waren ook veel portretten van kinderen en tieners en ik kreeg kippenvel bij het bekijken ervan; een van die jonge mensen leek inderdaad veel op mij. Dat maakte iets in me los, in mijn buik en hoofd. Het was een soort motor die werd gestart waardoor ik wilde zoeken naar die generatie, die portretten, de kinderen die hebben gevochten voor hun dorp.”

“Een jaar later kwam ik terug voor onderzoek. Ik ging van deur tot deur, op zoek naar mensen die me iets konden vertellen. Zo ontmoette ik Elba. Ik werd verliefd op haar stem, geobsedeerd. Ze sprak over haar dagelijks leven: over garnalen die ze ving in de rivier en over alle gewassen die ze plantte. Tijdens een van de middagen dat ik daar was, begon ze uit het niets te vertellen over haar tienerdochter Aida, die tijdens de oorlog op veertienjarige leeftijd werd verkracht en vermoord. Terwijl ze sprak, was haar blik zo leeg en verloren. De stilte die erop volgde was ongelofelijk pijnlijk en peilloos diep, als een afgrond. Ik besefte direct dat die stilte een belangrijke plaats zou innemen in mijn film. Net als de woningen van de personages. De plekken waar mensen leven zijn onderdeel van hun identiteit.”
Zo speelt ook het bos voor Huezo in The Tiniest Place een volwaardige rol. “Er werd gezegd dat daar de zielen nog ronddwaalden van de mensen die zich er hadden verstopt voor de soldaten en dat, als je goed luisterde, je ze kon horen schreeuwen en huilen. Tijdens een wandeling in mijn eentje ging ik op de grond zitten om even uit te rusten. Ik vond een kogel in de aarde, en daarna nog een, en nog een. Toen vond ik een kledingstuk, bedekt met schimmel en mos, en de zool van een schoen. Er doken steeds meer fragmenten van menselijke aanwezigheid op. Later hoorde ik dat er op die plek een guerrillakamp was, dat overhaast was verlaten omdat het leger oprukte. Het bos kwam daardoor voor mij tot leven en werd een fundamenteel personage in de film.”
Vertalers van de realiteit
Voor Huezo is de realiteit het uitgangspunt, maar ze gelooft niet in een objectieve waarheid die door de filmmaker kan worden overgebracht. Het besef dat je als filmmaker altijd je eigen werkelijkheid laat zien, drong door toen ze een making of zag van de korte documentaire Recreations van Claire Simon, over kinderen die spelen op een schoolplein. Daarin is te zien hoe Simon een meisje op een schoolplein een zin laat opzeggen, net zolang tot ze vindt dat ze de juiste toon heeft.
Het bleek dat Simon dat deed met alle tekst in het filmpje, legt Huezo uit. “Bij de opnames was er geen sound engineer en er was zo veel achtergrondgeluid dat je niet kon horen wat de kinderen zeiden. Ze hebben dus de hele film gedubd. Ik vond het ongelooflijk dat ze dat heeft gedaan om de film te redden. Dat deed me beseffen dat je in een documentaire de werkelijkheid niet kunt veranderen, maar dat je als maker de werkelijkheid wel filtert. We zijn getuigen en vertalers van de realiteit. Daarnaast laat de film zien hoe je woorden meer impact kunt geven door stiltes.”

Ook voor haar eigen film Tempestad (2016), over twee vrouwen die slachtoffer zijn van corruptie, moest Huezo audio opnieuw opnemen. “Tijdens de opnames gaf de batterij van de recorder de geest, dus het geluid moesten we in de postproductie fixen. Dat was moeilijk omdat je van mensen vraagt weer terug te gaan naar moeilijke thema’s en emoties. Daarom is het voor mij zo belangrijk om een relatie op te bouwen met mijn personages. Ze moeten zich veilig voelen, dat is voor mij heilig. Ik leg altijd uit dat het pijnlijk kan worden en dat ze te allen tijde mogen stoppen. Dat geeft vertrouwen, ook voor mij, want ik kan ervan uitgaan dat ze alleen vertellen wat ze willen vertellen.”
“Bij het filmen van pijnlijke verhalen moet je een emotionele afstand houden. Dat kan door een bijna formele interesse te hebben in geweld, oorlog en verdriet, je afvragen waar het vandaan komt en hoe je de beelden vindt om dat allemaal te representeren. Het is belangrijk om weg te blijven bij wat voor de hand ligt. Ik wil kijkers niet bombarderen met verschrikkelijke beelden, omdat ze daardoor emotioneel blokkeren. Ik gebruik het emotionele landschap van de personages, waarin het drama is verankerd, en vertrouw verder op de verbeelding van de kijker.”
In haar latere films stapte Huezo af van het gebruik van interviews en voice-overs. “Ik wil gewoon een stukje leven laten zien en dat is eigenlijk het moeilijkst. Voor mij is Victor Kossakovsky daarin de grote meester. Ik heb het geluk gehad om les van hem te krijgen in Barcelona. Hij stuurde ons erop uit om op straat een panorama te filmen. Toen we terugkwamen keurde hij alles af. Hij vond dat we moesten kijken door de ogen van een kind, alsof we de wereld voor de eerste keer zagen. Dat klinkt makkelijk, maar is het niet. Je moet zoeken naar de verbazing waarmee een kind kijkt. Daar ligt het hart van cinema.”