Lichting 2026: Noor Kolsters over Overgaan

In aanloop naar de Studentencompetitie op het Nederlands Film Festival interviewt Filmkrant de hele zomer afgestudeerde filmtalenten van verschillende academies. Noor Kolsters (HKU) maakte een teder, gedurfd en deels autobiografisch drama over een achtjarig meisje dat haar beste vriendin verliest. “Ik geloof dat kinderen alles voelen maar nog niet alles onder woorden kunnen brengen.”

Hoe voelt het om als kind je beste vriend te verliezen? Die vraag bestudeert filmmaker en scenarist Noor Kolsters in haar regiedebuut én afstudeerfilm Overgaan. Vanuit het perspectief van de achtjarige Mirre (een mooie rol van debutant Janne van Hoogmoed) toont Kolsters de eerste schooldagen na het overlijden van Mirre’s hartsvriendin Manoe. De camera blijft dicht op de huid van de hoofdpersoon en laat zien hoe niet alle volwassenen in Mirre’s omgeving raad weten met het rouwproces van een kind. Maar Mirre kiest, zoals kinderen dat zo goed kunnen, al snel haar eigen weg.

Overgaan is een sterk zintuiglijke film. In Mirre’s wisselend speelse, nieuwsgierige en filosofische blik is te zien hoe ze Manoe’s dood probeert te doorgronden.

Rouwscript
Kolsters film is deels gebaseerd op een ervaring uit haar jeugd, vertelt ze. “Ruben was mijn beste vriendje. Toen ik hem leerde kennen was hij al ziek, hij had een auto-immuunziekte. Toen hij overleed merkte ik dat ik een sociale plicht voelde om daar op een goede manier mee om te gaan. Maar ik weet niet zeker of ik toen veel verdriet heb ervaren, terwijl het wel voelde alsof dat moest.”

Die gebeurtenis vormde het uitgangspunt voor Overgaan, vertelt Kolsters: “Ik wilde een authentieke rouwervaring van een kind vertalen naar een film. Ook voor mezelf, omdat ik als kind een schuldgevoel had. Dan dacht ik: ‘Mis ik hem wel?’ Maar ik heb hem heel erg gemist. Maar op mijn eigen manier.”

In de film heeft Kolsters haar eigen ervaring wat meer op de achtergrond laten verdwijnen. “Ik maakte de film vooral met een maatschappelijk doel, omdat er naar mijn idee veel te leren valt rondom dit onderwerp. Ik geloof dat kinderen alles voelen maar nog niet alles onder woorden kunnen brengen. Er valt in dat opzicht qua educatie rondom verlies in de klas nog een hoop te leren. Ik heb het idee dat als we ouder worden, we toegeven aan een soort rouwscript dat voorschrijft hoe gereserveerd of uitbundig je op een sterfgeval reageert. Kinderen kennen die regels nog niet en ervaren rouw op een soort rauwe wijze, waarbij ze schakelen van spelen naar bezig zijn met het verlies.”

Antropologisch
Om die pure manier van rouwen invoelbaar te maken, hanteerde Kolsters een aantal stelregels. “Het was onze intentie om in de film alleen te laten zien wat Mirre ziet of hoort. Zodat je precies in haar belevingswereld terechtkomt.”

Gevoel is een sleutelwoord voor Overgaan. En aan Mirre’s gemoedstoestand kleeft ook iets mysterieus. Alsof je slechts het topje ziet van de spreekwoordelijke ijsberg die Mirre’s bewustzijn vertegenwoordigt. Dat mysterie geeft kijkers ruimte om te reflecteren op hun eigen jeugd. “Ik wilde dat Mirre’s situatie bij iedereen eigen gevoelens zou opwekken”, legt Kolsters uit. “Ik wilde haar ervaring universeel maken. Iedereen is immers ooit kind geweest.”

Om te ontdekken hoe de kinderen van nu met elkaar praten, zat Kolsters geregeld met een recorder op een schoolplein. Je zou dus kunnen zeggen dat er een enigszins antropologische werkwijze ten grondslag ligt aan Overgaan. De filmmaker heeft überhaupt affiniteit met de jeugd: “Ik werk nu zeven jaar met kinderen, onder meer bij een zomerkamp. Ik voel me bij hen thuis en durf vragen te stellen. En op dat zomerkamp ben ik voortdurend kinderen aan het regisseren. Dus voelde dat op de set heel natuurlijk. Wat ook heeft geholpen is dat Janne heel natuurlijk speelt.”

Mijmerende momenten
Dat natuurlijke spel, op knappe wijze in beeld gebracht in warme close-ups van DoP Niels Lokhorst, levert interessante inzichten op. De subjectieve cameravoering onderschrijft hoe klein de belevingswereld van een kind is. Aan de andere kant voel je dat dit kind ondanks die beperkingen toch al veel weet en voelt.

De wijze waarop Kolsters in Overgaan op oprechte wijze de ervaring van het kind centraal stelt, doet bij vlagen denken aan bijvoorbeeld Petite maman (2021), van Céline Sciamma, over een meisje dat haar grootmoeder heeft verloren. Die film was inderdaad een inspiratiebron, vertelt Kolsters, net als Close van Lukas Dhont (2022) en Un monde van Laura Wandel (2021). Die inspiratie is onder meer te zien in twee contemplatieve sleutelscènes waarin Mirre naar de hemel staart en ritselende blaadjes van een boom in beeld verschijnen. Het zijn mijmerende momenten waarin het aanvoelt alsof de tijd even is stilgezet.

Uiteindelijk rijst de onvermijdelijke vraag of het maken van de film – ondanks de afstand tussen de film en haar persoonlijke ervaring – voor Kolsters heeft geleid tot een gevoel van verlossing. “Het is eerder een vriendelijke toenadering naar mezelf. Ik zie kunst of het maken van films soms ook als het geven van een betekenisvolle en positieve draai aan iets wat misschien een negatieve ervaring is geweest.”

Tijdens het Nederlands Film Festival (25 september t/m 2 oktober 2026) is een selectie van de afstudeerproducties van de Nederlandse film- en kunstacademies te zien.