Emin Alper over Salvation

In bergachtig Noord-Koerdistan staan twee clans elkaar al jaren naar het leven. Ondertussen laait binnen een van de clans een twist op over het leiderschap. Emin Alper: “Autoritaire leiders schrikken er niet voor terug om hun mensen richting een catastrofe te dirigeren.”

In 2009 werd in een dorp in Noord-Koerdistan een groep van bijna vijftig mensen vermoord, inclusief kinderen, door een familie uit een ander dorp. Dit schokkende nieuwsbericht inspireerde Emin Alper (Burning Days, 2022) tot het verhaal van Salvation (Kurtuluş). “Hoe kan het gebeuren dat de ene groep de andere uitmoordt?”

Hij besloot, vertelt hij bij de première in Berlijn, waar Salvation de Grote Juryprijs won, in het klein een geschiedenis over genocide te vertellen. “Salvation is een microkosmos; een kleiner verhaal met een historische, universele relevantie. Onze wereld wordt steeds gevaarlijker, met autoritaire leiders die er niet voor terugdeinzen om hun mensen richting een catastrofe te dirigeren.”

Terwijl er op de ene berg kwaadgesproken wordt over de mensen op de andere berg, groeien in Salvation de frustraties ook binnenskamers. Midden in de onzekerheid over of en zo ja, hoe en wanneer de vijand zal toeslaan, staat een nieuwe leider op. Deze door nachtmerries geplaagde Mesut herkent in z’n dromen alle tekenen dat juist hij diegene is die de kudde zal moeten leiden in deze gevaarlijke tijden. Dat idee slaat aan in de steeds meer door paranoia bevangen gemeenschap.

Emin Alper (Turkije, 1974) vertelt openhartig over zijn ideeën over religie, macht, ideologie en de wortel van het kwaad. Het drama speelt zich af in een specifiek gebied, maar volgens Alper zal iedereen herkennen waar het om draait: “Er bestaat niet zoveel verschil tussen een Koerdische clan en hechte kleine groepen elders op de wereld. Ze hebben misschien allemaal andere gevoeligheden en tradities, maar ze zullen de angst die je in deze film ziet zeker herkennen.”

Hij heeft het over de angst voor verlies: van status, van land, van alles. “Die angst vormt de motor voor de overlevingsdrang: als wij niets ondernemen, dan vermoorden ze ons. Dan zullen ze zich ons land toe-eigenen. Misschien zouden ze in Koerdistan eerder spreken over de angst dat een vrouw gestolen wordt, terwijl men in Scandinavië bang is voor het afnemen van eigendommen. Maar al die mechanismes lijken op elkaar.”

Ideologie
“Leiders met een missie, meestal religieus, zijn het gevaarlijkst. Ze hebben een ‘goddelijke opdracht’, zijn ‘verkozen’ en moeten ‘mensen redden’. Het is de meest effectieve manier om je acties te rechtvaardigen. Je ziet het over de hele wereld: in de islam, het soe­fisme, christendom, jodendom en zelfs in het boeddhisme. Pol Pot vermoordde miljoenen in Cambodja onder het mom van het socialisme en in naam van vrijheid en gelijkheid. Niet dat iedere ideologie moord­dadig is. Ik bedoel vooral te zeggen dat elementen van een religie of ideologie makkelijk kunnen worden ingezet voor de manipulatie van gelovigen. Zeker in crisistijd, als mensen zich alleen gelaten voelen.”

Hij verwijst naar de recente geschiedenis, waarin veel mensen zich afkeerden van neoliberalisme en globalisering. “Toen er op links nog macht lag, voelde de arbeidersklasse zich nog gezien, maar na de jaren tachtig kwam die, net als een deel van de middenklasse, steeds verder weg te staan van de macht en de politiek. Onder zulke omstandigheden zijn mensen vatbaar voor leiders als Mesut in mijn film.”

Dat de twee clans uit Alpers drama amper met elkaar spreken maar wel een duidelijke dreiging voelen vanuit de ander, is bewust – en bovendien breder te trekken, zegt Alper: “Naast elkaar wonen, maar elkaar niet spreken, maakt het makkelijker om de ander te ontmenselijken en als vijand te zien. Gebrek aan contact is gevaarlijk. Kijk naar Israëliërs en Palestijnen op de Westelijke Jordaanoever, waar ze in bepaalde mate met elkaar samenleefden zonder echt contact te hebben.”

Grimmig
Het is niet de eerste keer dat Alper zich richt op een vijandbeeld en de paranoia die gevoed wordt om dat te creëren. “In de Turkse politiek is men daar niet vies van. Je herkent het mechanisme trouwens in elk autoritair land. Ik zie het als een rode draad in mijn werk. Het leven in Turkije is steeds lastiger aan het worden. Niet alleen voor kunstenaars. Al is het voor mensen die hun geld verdienen met het vertellen van verhalen of met intellectuele beschouwingen of wetenschappe­lijke analyses nog moeilijker: het gebrek aan vrijheid heeft direct effect op hun werk. Ik kan niet zomaar alles filmen en elk verhaal vertellen. In die onzekerheid ontstaat bovendien een zekere zelfcensuur.”

Een film als Yellow Letters (2026) van Ilker Çatak, die eveneens in première ging in Berlijn en de Gouden Beer won, begeeft zich, zegt Alper, op nog iets gevaarlijker terrein. “Juist omdat die film zo specifiek over de Turkse omstandigheden draait. Er zijn inderdaad veel universitair docenten ontslagen en in de afgelopen jaren verloren duizenden mensen hun baan bij de staat. Yellow Letters stelt de vraag of je achter je idealen kunt blijven staan wanneer het je steeds lastiger wordt gemaakt om te overleven.”

Zou hem kunnen overkomen wat de regisseur uit Çataks drama overkomt: door tegenwerking van de staat niet meer kunnen werken? “Ik loop nog niet tegen dat dilemma aan, omdat ik mijn geld verdien met het filmen van series, vaak voor streamingdiensten. De meesten van ons werken zo. Acteurs kiezen rollen in commerciële series om geld te verdienen, zodat ze daarnaast in een artistieke productie kunnen spelen.”

Hij trekt de grens bij het werken voor een kanaal van de Turkse staat. “Die zijn verschrikkelijk. Ik zal nooit medeplichtig zijn aan propaganda. Als alle alternatieven wegvallen, verlaat ik het land. Die overweging zit trouwens voortdurend in mijn gedachten. Niet alleen met betrekking tot mijzelf, vooral ook in het belang van mijn dochter. We proberen elke dag te zien of er nog licht te vinden is in deze grimmige toestand. Lange tijd waren we redelijk optimistisch. Maar sinds de burgemeester van Istanboel is afgezet hebben we de hoop een beetje verloren. Voor het eerst zag Erdogan iemand tegenover zich die echt populair is onder de kiezers. Ik vermoed dat er nooit meer een verkiezing zal komen. Als dat wel gebeurt zal die niet eerlijk verlopen. We zijn beslist minder optimistisch dan twee of drie jaar geleden.”

Salvation draait vanaf 12 november 2026 in de bioscoop.