Cannes 2024, blog 5: smartphones

Is de wereld horizontaal of verticaal?

Wild Diamond

Telefoons zijn nu ook de films van Cannes binnengedrongen. Twee films in de hoofdcompetitie draaien om video’s gemaakt met een telefoon, maar gaan op totaal andere manieren met deze beelden om. 

Smartphones hebben ons perspectief op de wereld met een kwartslag gedraaid. Hoewel de precieze beeldverhouding per film kan verschillen, zijn films vrijwel altijd liggend. De filmzaal is daar ook op gebouwd, met brede zalen met brede schermen.

Hoe zouden bioscopen eruitzien als ze nu voor het eerst gebouwd zouden worden? Als cinema zou zijn begonnen met de uitvinding van de smartphone, waarvan het ontwerp ons dwingt om in portrait mode te filmen? Terwijl vrijwel iedereen tegenwoordig video’s maakt, gebeurt dit zelden in de liggende oriëntatie van cinema. De weerstand om telefoonbeelden als een vorm van cinema te accepteren, heeft deels met dit conflict in zienswijze te maken.

Maar het lijkt er hier in Cannes op dat cinema het verzet tegen dit soort filmpjes heeft opgegeven. Veel geprogrammeerde films dit jaar verwerken video’s gefilmd op een telefoon, of die op een telefoon worden getoond. Zo eindigt Paul Schraders ambitieuze anti-biopic Oh, Canada met een groepje documentairemakers die zich rond een telefoon hebben geschaard, waarop we live beelden van hun hoofdpersoon te zien krijgen. Ook Lou Te maakt in de eerder door mij besproken docufictie An Unfinished Film gebruik van TikTokvideo’s en videocalls.

Bird

Lou lost de conflicterende oriëntaties trouwens slim op: terwijl je het beeldscherm van de telefoon op beeld ziet, zie je daarnaast de persoon die naar het beeld kijkt. Zo blijft het scherm over de hele breedte gevuld. Iets soortgelijks gebeurt in het magisch-realistische sprookje Bird. Andrea Arnold (American Honey, Cow) projecteert de telefoonvideo’s die de twaalfjarige Bailey eerder heeft geschoten, op de muur van haar slaapkamer wanneer ze de terugkijkt. 

Hoe films met dit soort video’s omgaan, verraadt iets over hun ideeën over technologie. Agathe Riedinger’s debuut Wild Diamond (Diamant Brut) gaat van de films die tot nu toe zijn vertoond het duidelijkst over telefoons en sociale media. Op een wat eenvoudige manier poneert Riedinger socials media en reality-tv als een soort religie en de sterren als goden die aanbeden worden. Voor de negentienjarige Liane, die droomt van een carrière als influencer, is schoonheid een manier om verlossing te vinden. Ze is in de ban van de vrouwen die op het podium van een club dansen. Het universum van de film is er een van het kraken van laklederen tassen, het tikken van lange nepnagels, het klikken van hoge hakken en het gekletter van kleerhangers. Schoonheid betekent hier kunstmatigheid: borst- en bilimplantaten, lipfillers, blonde extensions en nepwimpers.

Hoewel Liane leeft voor haar sociale media, vangt de kijker er telkens slechts een glimp van op. We zien hoe Liane haar video’s maakt: haar bijna groteske poses, haar plotselinge omslag in emotie, het zoeken naar de juiste outfit, de juiste camerahoek. We zien hoe anderen haar Instagram-profiel opzoeken, en soms zien we die telefoons ook zelf, de posts van Liane in postzegelformaat op beeld. Riedingers meest gedurfde esthetische keuze is dat ze de extreme reacties op Liane’s posts in grote, witte letters op het scherm zet en laat voorlezen. Deze opmerkingen vormen een soort interruptie die, als een Grieks koor, commentaar levert op Liane’s steeds extremere manieren om ultieme schoonheid te bereiken. 

Wild Diamond

Wild Diamond is een interessante tegenhanger van Bird. Beide films gaan over een meisje of jonge vrouw die haar erbarmelijke thuissituatie probeert te ontvluchten door middel van haar telefoon. Ze wonen beiden bij een van hun ouders in een arme wijk. Liane is hypervrouwelijk, terwijl Bailey vrouwelijke schoonheidsidealen juist verwerpt: ze draagt hoodies en joggingbroeken en knipt haar haar kort. Ze ontmoet een vogelachtige man genaamd Bird (gespeeld door Franz Rogowski), die zich als een alternatieve vaderfiguur over haar ontfermt. Hij is lief en zacht, in tegenstelling tot haar jonge vader Bug (Barry Keoghan).

Liane filmt zichzelf, Bailey filmt de wereld: vogels, planten, maar ook mannen die haar bedreigen. Voor Bailey is haar telefoon een manier om verbonden te blijven met de echte wereld. Ze projecteert de video’s op haar muur, of stuurt ze door naar haar vrienden. Liane wil die wereld juist ontstijgen. Ze is op zoek naar een ontsnapping, niet alleen uit haar huis, maar ook uit de wereld. Ze wil online bestaan. Het is dan ook interessant dat Bird de vorm aanneemt van een sprookje, met magische elementen, terwijl Wild Diamond meer aan de kant van het sociaal-realisme blijft.

In Wild Diamond zorgt de telefoon ervoor dat Liane steeds verder verwijderd raakt van de wereld, met name haar zusje. Voor Liane is dat het punt: ze verruilt de liefde om haar heen voor de potentiële liefde van duizenden online. Riedinger is daar kritisch over: ze beschrijft sociale media als gevaarlijk. Ze is daarom terughoudend in het laten zien van de online wereld.

In tegenstelling tot Wild Diamond, kan Bird de telefoonvideo’s gemakkelijk in de film opnemen. Arnold heeft een optimistische kijk op technologie, waarbij telefoons niet haaks staan op de natuur, maar juist een manier kunnen zijn om er dichterbij te komen. Net als in Francis Ford Coppola’s Megalopolis, overigens, waarin vooruitgang ontstaat wanneer wetenschap en natuur samensmelten. Over die film morgen meer.