Focus: Mothers & Daughters

Fijn zomeronderwerp om de tanden in te zetten: Lab111 toont in het programma Mothers & Daughters met vijftien films de vele kanten van de relatie tussen moeders en dochters. Aanleiding is de heruitbreng van Carlos Saura’s klassieker Cría cuervos.

Betweter Sigmund Freud wist alles, dus ook hoe het zit met de relatie tussen moeders en dochters. Dochters houden volgens hem als klein kind intens van hun moeder, maar dat geluk kan niet blijven, want later wordt de vader hun liefdesobject. Daardoor gaan dochters hun moeder als rivaal in de liefde zien. Het leidt tot verwijdering en (onderdrukte) agressie met een verziekte relatie tussen moeders en dochters als resultaat. Inventief bedacht, dat moet je Freud nageven, maar neemt iemand dit nog serieus?

Dat neemt niet weg dat de verhouding tussen moeders en dochters nogal eens ingewikkeld is. Dat weten ook filmmakers, zodat er geen gebrek is aan films waarin moeders en dochters het moeilijk met elkaar hebben. Het zijn films over valse verwachtingen, overbezorgdheid, gevoelige tenen, jaloezie en knellende banden. Toch zijn er ook films waarin moeders en dochters het wel met elkaar kunnen vinden. Lab 111 vertoont het hele scala aan verhoudingen.

Het programma opent met de klassieke gruwelfilm The Exorcist (William Friedkin, 1973), waarin een wanhopige moeder haar dochter uit de greep van religieuze waanzin wil redden. Ook in Thirteen (Catherine Hardwicke, 2003) ziet een machteloze moeder haar puberdochter wegdrijven in gevaarlijk vaarwater.

Gebrek aan horror is er ook niet in Carrie (Brian De Palma, 1976). Een gepeste tiener, die lijdt onder de religieuze tirannie van haar moeder, wordt een ander mens als ze ontdekt dat ze telekinetische krachten bezit. Horror, maar dan van de psychische soort, is eveneens te zien in Ingmar Bergmans Autumn sonata (1978). In het drama, ooit meesterlijk geparodieerd door Arjan Ederveen en Tosca Niterink, vechten een dochter en een moeder elkaar een smaakvol ingericht huis uit.

Volop psychische horror ook in Black Swan (Darren Aronofsky, 2010). Daarin drijft grenzeloze ambitie een jonge danseres tot waanzin. In If I Had Legs I’d Kick You (Mary Bronstein, 2025) worstelt een moeder met een lawine aan problemen: zieke dochter, afwezige man, twijfel en schuldgevoelens. Ook in Everything, Everywhere All at Once (Dan Kwan, Daniel Scheinert, 2022) dreigt een moeder kopje onder te gaan in het chaotische dagelijkse familieleven. In Mermaids (Richard Benjamin, 1990) heeft een tienerdochter het moeilijk met haar vrijgevochten moeder. Makkelijk heeft ook de tienerdochter het niet in Lady Bird (Greta Gerwig, 2017). Zij moet zich losworstelen van een knellende moederband.

Dat het ook anders kan, is te zien in Volver (Pedro Almodóvar, 2006), waarin moeder en dochter een warme band hebben. Terms of Endearment (James L. Brooks, 1983), over de relatie van een moeder en dochter over meerdere decennia, toont vooral de kracht van hun verhouding. En ook in Soul Food (George Tillman Jr., 1997) gaat het over de kracht van familie ondanks teleurstellingen en conflicten.

Eve’s Bayou (Kasi Lemmons, 1997) kijkt vanuit het perspectief van een kind naar de vrouwen in haar familie die ieder zo hun geheimen hebben. Dat kinderperspectief is ook te vinden in Petite maman (Céline Sciamma, 2021). Daarin ontmoet een meisje in haar fantasie haar overleden moeder als kind. Ook in het geweldige Cría cuervos (Carlos Saura, 1976), de aanleiding voor het programma, worstelt een meisje met de dood van haar moeder en ontmoet ze haar in haar fantasie. Ten slotte is Grey Gardens (Albert Maysles en David Maysles, 1975) te zien. De enige documentaire in het programma portretteert Edith Bouvier Beale, een excentrieke nicht van Jackie Kennedy, en haar dochter in hun vervallen landhuis.

Mothers & Daughters | 6 t/m 16 augustus 2026 | Lab111, Amsterdam