Cannes 2026: De aftrap

De eerste volle dag van Cannes stond in het teken van de films die de verscheidene secties openden. De meeste ervan stelden teleur. Gelukkig loste Jane Schoenbrun de hoge verwachtingen in met hun meesterlijke Teenage Sex and Death at Camp Miasma.

Een groot festival als Cannes opent niet eenmaal. Eerst is er de persconferentie met de competitiejury, dan de officiële openingsfilm, en vervolgens een eigen opener voor elke individuele sectie.

De persconferentie verliep nog behoorlijk goed. In tegenstelling tot de aftrap van de afgelopen Berlinale, waar juryvoorzitter Wim Wenders enkele misplaatste opmerkingen maakte, waren er hier geen jurystatements die iemand in het verkeerde keelgat schoten. Onder leiding van juryvoorzitter Park Chan-wook, de eerste Zuid-Koreaan met deze prestigieuze aanstelling, sprak de jury juist over politiek en kunst als twee kanten van dezelfde medaille. De regisseur van No Other Choice stelde dat het raar zou zijn te veronderstellen dat de twee “met elkaar in conflict zijn”. Een kunstwerk dat politiek stelling neemt, moet volgens hem “niet als vijand van de kunsten” worden gezien. “Tegelijkertijd moet een film die geen stelling neemt, niet genegeerd worden. Een politiek statement dat niet kunstzinnig genoeg uitgedrukt wordt, is niets meer dan propaganda.”

Op zijn beurt deelde jurylid Paul Laverty, de vaste scenarist van Ken Loach, zijn solidariteit met acteurs als Susan Sarandon, Javier Bardem en Mark Ruffalo, die merkten dat ze geen werk meer kregen nadat ze openlijk hun mening uitten over de genocide in Gaza. Hij noemde het “een schande” dat dit gebeurt.

De ironie is dat Cannes vervolgens opende met een film die met kunst noch politiek te maken heeft. Pierre Salvadori’s historische drama La Vénus électrique, over een vrouw die zich in het Parijs van de jaren twintig voordoet als helderziende en een schilder in rouw oplicht door zich voor te doen als diens overleden vrouw, is zonder twijfel de slechtste Cannes-opener van het afgelopen decennium.

La Vénus électrique is een Frans niemendalletje dat vooral op een lokaal publiek mikt. Clichés als het getroebleerde genie, de begeerde muze en de romantiek als grootste inspiratiebron voor de kunsten worden bijeengeharkt in een film die tegelijk met de wereldpremière in Cannes in bioscopen door heel Frankrijk draait. Het voelt meer als een opportunistische distributiedeal dan artistieke curatie. Opvallend genoeg is het warrige scenario gebaseerd op een idee van de gerespecteerde regisseurs Rebecca Zlotowski en Robin Campillo.

De verwachtingen waren hoog voor de aftrap van de altijd sterke Quinzaine des Cinéastes-sectie. De Russische regisseur Kantemir Balagov wierp in 2019 hoge ogen in Cannes met het beklemmende Beanpole. Maar zijn rentree met het in Amerika opgenomen Butterfly Jam stelde teleur. Thematisch sluit de film aan op Beanpole en Balagovs indrukwekkende debuut Tesnota (2017). Opnieuw probeert hij een verstikkende familieband in claustrofobische kaders te vangen, maar dit keer blijft het zinderende effect daarvan uit.

Balagovs eerste Engelstalige film, die hij na de grootschalige invasie in Oekraïne uit noodzaak buiten de grenzen van de Russische federatie filmde, kwam moeizaam tot stand. Om te beginnen zou Balagov meewerken aan het eerste seizoen van hitserie The Last of Us, maar na een creatief geschil stapte hij uit het project. Op Instagram verkondigde hij zelfs dat hij nooit meer een film zou maken. Met Butterfly Jam pakt hij de draad toch weer op. Het oorspronkelijke idee om de Circassische gemeenschap rondom Nalchik in kaart te brengen, herschreef hij naar hoe deze etnische minderheid in het Amerikaanse Newark leeft. Balagov probeert dat zo authentiek mogelijk in beeld te brengen, maar als relatieve nieuwkomer in Amerika weet hij de nuances van de culturele mengelmoes in New Jersey niet te vangen.

Naast de Turks-Amerikaanse hoofdrolspeler Talha Akdogan zijn er rollen van steracteurs Barry Keoghan, Riley Keough en Harry Melling. Maar hun sterke spel en de vele verwijzingen naar de Circassische keuken – de heerlijke delens komen keer op keer terug – kunnen niet verbloemen dat Balagovs film nergens onder het oppervlak van deze gemeenschap weet door te dringen. De overwegend negatieve recensies onderstrepen de spagaat waarin Balagov zich bevindt: te ver verwijderd van zijn roots om de film te maken die hij in zijn hoofd had, en nog te zoekend naar zijn stem in de Amerikaanse filmindustrie.

Gelukkig was er Teenage Sex and Death at Camp Miasma, waarmee Jane Schoenbrun de Un Certain Regard-sectie opende, wat een vroeg hoogtepunt van het festival opleverde. Met hun derde speelfilm maakte de Amerikaanse regisseur een schaamteloos vreemd en queer werk, dat speelt met de smerigheid van oude B-horrorfilms en tegelijkertijd ontroert als een persoonlijk werk over onderdrukte seksualiteit. Hannah Einbinder speelt Kris, een queer filmmaker die een oude horrorfranchise nieuw leven moet inblazen. Daarvoor zoekt ze de oorspronkelijke ‘final girl’ van het fictieve Camp Miasma op. Deze Billy Presley wordt perfect vertolkt door Gillian Anderson, als een hedendaagse variant op Norma Desmond uit Sunset Blvd.

In hun fascinerende metafilm over de ontluikende relatie tussen deze twee vrouwen put Schoenbrun uit de obsessie van het horrorgenre met “vlees en vloeistoffen”. De film is een prikkelende, pijnlijke en vaak geile metafoor voor de constructie van onze identiteit, zichtbaar geïnspireerd door de filosofisch onderbouwde bodyhorror van David Cronenberg. Teenage Sex and Death at Camp Miasma is een indringend melodrama over de macht die de media over ons hebben, en over hoe de vervormde logica van zelfs de foutste film de kaders van je eigen realiteit kan herschrijven. Dat Schoenbrun met zo’n vreemde, alle kanten op schietende film toch een concreet statement kan maken over hun queer seksualiteit en non-binaire identiteit, getuigt van een uniek talent.

La Vénus électrique is vanaf 2 juli 2026 te zien in de Nederlandse bioscopen, Teenage Sex and Death at Camp Miasma vanaf 20 augustus 2026. Voor Butterfly Jam staat nog geen Nederlandse release gepland.