Archipelago

In haar tweede speelfilm verkent Joanna Hogg (The Souvenir, The Eternal Daughter) de contouren en dynamiek van een familie.

Een familie komt samen op een van de Scilly-eilanden, een archipel in het zuidwesten van Engeland. De zoon, Edward (Tom Hiddleston in een van zijn eerste filmrollen), gaat binnenkort voor elf maanden naar Afrika. Samen met zijn zus Cynthia en moeder Patricia komt hij ter afscheid een paar dagen samen in dit huisje dat ze al vaker huurden als gezin. Maar net zozeer als over wie er zijn, gaat deze tweede speelfilm van Joanna Hogg (The Souvenir, The Eternal Daughter) over wie er niet zijn.

Ergens in Archipelago (2010) legt Christopher, een schilder die door Patricia is uitgenodigd om haar lessen te geven, uit dat hij weinig blauw zal gebruiken in het zeegezicht waar hij aan werkt. Als hij het blauw weglaat, legt hij uit, nemen de andere kleuren iets blauws aan. Het is een mooie metafoor voor zeker de vroege films van Hogg, waarin veel wordt weggelaten, niet uitgesproken. Maar de elementen die er wel zijn, dragen de resonantie van dat wat afwezig is. Zoals de verbleekte plek op de muur in het huis waar ooit een schilderij hing.

Of de lege plek aan tafel waar vader had moeten zitten. Maar die is niet komen opdagen. Wat precies de reden is voor zijn afwezigheid, hoe de relatie is met Patricia en met zijn kinderen, wordt nergens expliciet. Juist daarin voel je hoe diepgeworteld zijn wegblijven is, hoe verweven in de familiedynamiek. Die lege plek aan tafel, en hoe die gedurende de film ingevuld wordt, speelt een nadrukkelijke rol. Eerst is het Christopher die aanschuift, later Rose, de ingehuurde kok met wie Edward een connectie maakt.

Tijdens een van de diners uit Edward zijn frustratie over het feit dat zijn vriendin Chloe niet mocht komen. Zij had ook op die lege plek kunnen zitten. Dat het een familie-uitje is, ziet hij niet als een bezwaar, want voor hem is zij een belangrijke waarde in zijn leven. “Nou ja, dat is niet echt familie, toch?”, riposteert Cynthia. “Dat is gewoon iemand waar je aan gehecht bent.”

Het wordt allemaal gezegd zonder stemverheffing, zonder op te kijken van het bord. Er wordt verkrampt net langs het conflict heen bewogen. Langs de bron van de pijn. Dat vertaalt zich ook in de cinematografie. De soms ongewone kadrering, die personages deels uit beeld houdt of op afstand. Soms lijkt de camera per ongeluk op het verkeerde personage te zijn gericht, maar dat is natuurlijk allesbehalve waar. Als Patricia aan de telefoon ruziet met haar man, zien we niet haar, maar Edward die languit op zijn bed ligt. Die hoort hoe zij zijn vader toebijt dat Edward hem nooit zal vergeven.

In een heerlijk ongemakkelijke scène gaat iedereen, inclusief Christopher en Rose, naar een restaurant. Plotseling is het drietal een vijftal, is het gezin een gezelschap. Minutenlang wordt er op gedempte toon beraadslaagd aan welke tafel ze zullen plaatsnemen en vervolgens wie waar moet zitten. Alles gefilmd in een statisch totaalshot. Dit is het dus, lijkt Joanna Hogg te zeggen: familie. Of in elk geval deze familie. Die steeds net iets verschuivende dynamiek en samenstelling. Een eindeloos manoeuvreren van losse eilandjes die toch samen een geheel vormen.

Archipelago is vanaf 7 april 2026 te zien op Mubi (VoD).