Het meisje met het rode haar

Ben Verbongs biografische film over verzetsstrijder Hannie Schaft keert 45 jaar na zijn première terug in een digitale restauratie. De verzetsdaden zijn nog hetzelfde, maar waar is haar rode haar gebleven?

Op 17 september 1981 ging Het meisje met het rode haar in première, de krachtige debuutfilm van Ben Verbong. Een week later opende de oorlogsfilm met Renée Soutendijk als Haarlemse verzetsstrijder Hannie Schaft de eerste editie van het Nederlands Film Festival. Verbongs film won geen Gouden Kalf – waar er toen slechts vijf van werden uitgereikt – maar ontving wel de Prijs van de Nederlandse Filmkritiek.

Indertijd vormde Verbongs verhaal een aanvulling op andere Nederlandse films over de Tweede Wereldoorlog, zoals Paul Verhoevens Soldaat van Oranje (1977) en Wim Verstappens Pastorale 1943 (1978). Hier geen heroïsche verzetsmannen of een ontmythologisering van het verzet, maar een op de gelijknamige roman van Theun de Vries gebaseerd scenario over een communistische vrouw die zich voorjaar 1942 bij het verzet aansluit.

Een schietoefening gaat Hannie Schaft niet goed af en bij haar eerste gewapende aanslag spelen haar zenuwen op. Na de aanslag ziet de kijker afwisselend euforie en afschuw op haar gezicht, mooi geacteerd door Soutendijk. Tranen poedert ze snel weg: een verzetsstrijder moet nou eenmaal hard zijn. Dat de aanslagen van Schaft en de Haarlemse verzetsgroep waar zij deel van uitmaakt tot represailles leiden, is iets waar kort over gepraat wordt maar dat als onvermijdelijk wordt gezien. Aanvankelijk kost het plegen van aanslagen Schaft zichtbaar moeite, vooral op een vrouw die ook moeder blijkt te zijn. Bovendien gaat er soms iets mis, zoals een blokkerend pistool.

Hannie Schaft maakt in de loop van de meeslepende film een ontwikkeling door, van timide student tot verbeten wraakengel. Wat onschuldig begint met het stelen van persoonsbewijzen eindigt met een genadeloze vergelding. De cameravoering wordt daarbij steeds losser, om in de aangrijpende slotscène te eindigen als neutrale observator.

45 jaar na de première valt de klassieke, wat nadrukkelijke filmstijl op. Er zijn veel shots door ramen en raampjes (kaders binnen kaders) en in de verzorgde mise-en-scène spelen spiegels en spiegeltjes ook een grote rol. Na een aanslag gaat de camera even omhoog, om net als in een Hollywood-film een overzicht van de situatie te geven. Daarnaast citeert Verbong Europese films als Bernardo Bertolucci’s Il conformista (1970, dit jaar ook opnieuw uitgebracht).

Het kleurprocedé was altijd al opvallend: de film werd in 1981 bij het ontwikkelen sterk ontkleurd, met uitzondering van Schafts rode haar. In de nieuwe digitale restauratie op basis van het onlangs teruggevonden negatief is die kleurstelling vrijwel helemaal monochroom geworden. Cameraman Theo van de Sande was erbij betrokken en hij stelde vorig jaar in een toelichting in Eye Filmmuseum dat de restauratie een versie van de film betreft zoals hij die destijds voor ogen had. Wat toen fotochemisch niet kon, lukt nu digitaal wel. Toch kun je je afvragen of hij daarbij niet té ver ging. Misschien goed om de titel van de heruitbreng te wijzigen naar Het meisje met het minder rode haar?