Amrum

Amrum vertelt over de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog, bezien vanuit een uithoek van het Derde Rijk. Een kleine, verstilde studie van moreel rot.

De Britse historicus Ian Kershaw beschrijft in zijn boek Tot de laatste man het geval van Robert Limpert. Op 18 april, 1945, in het staartje van de Tweede Wereldoorlog, werd deze negentienjarige student in het Beierse Ansbach door twee jongens van de Hitlerjugend betrapt op het doorsnijden van telefoondraden.

Limpert hoopte met zijn sabotageactie te voorkomen dat het historische stadje onnodig aan het oorlogsgeweld geofferd zou worden. Hij wordt nog diezelfde dag terechtgesteld en voor een toekijkende menigte opgehangen op het stadsplein. Vier uur later capituleert Ansbach en trekken de Amerikanen het stadje binnen.

Welke wetten heersen er in een samenleving die zijn laatste doodsreutel uitstoot? Wie blijft verbeten de oude orde verdedigen? In Amrum is het Hille, de moeder van de twaalfjarige Nanning, die een dorpsgenoot aangeeft omdat zij heeft gezegd dat de oorlog verloren is. Dat dit simpelweg een feitelijke vaststelling is, lijkt aan Hille voorbij te gaan.

In zijn nieuwe film verhaalt Fatih Akin over de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog in een uithoek van het Derde Rijk: het eilandje Amrum, tegen de Deense grens, waar nooit een geallieerde soldaat voet aan wal heeft gezet. Wie het wil, kan zichzelf hier makkelijk voor de gek houden en blijven geloven in een Duitse Endsieg. Al weten de meeste eilandbewoners via illegale radio’s heel goed hoe de situatie ervoor staat.

Amrum is een portret van een samenleving die op zijn laatste benen loopt, van een fascistische dictatuur die ineenstort – en toont hoe voor sommigen daarmee ook het leven instort, voor anderen gewoon doorgaat en voor enkelen eindelijk kan beginnen. In observerende longshots brengt Akin het eiland en zijn bewoners in beeld. Alles gezien vanuit het oogpunt van Nanning (Jasper Billerbeck), die in Hitlerjugend-pakje rondloopt en net op een leeftijd is om de ideologische implicaties daarvan door te krijgen. Oud genoeg om zich schuldig te voelen, te jong om te begrijpen waarvoor precies.

Het personage van Nanning is gebaseerd op de jeugd van de Duitse cineast en scenarioschrijver Hark Bohm, die afgelopen november overleed en als een mentor voor Akin gold. De film was eigenlijk het project van Bohm zelf, maar toen hij ziek werd vroeg hij Akin de film te regisseren. Het verstilde Amrum is stilistisch een uitbijter in het oeuvre van Akin, die met Gegen die Wand (2004) en Der goldene Handschuh (2019) vuistslagen van films afleverde. Thematisch sluit Amrum echter naadloos aan bij Akins eerdere films, die een doorlopend onderzoek vormen naar hoe de Duitse samenleving zich verhoudt tot zijn demonen. In het geval van Amrum: naar hoe het moreel rot zich heeft vertakt.