The Activist

Nadat zijn geliefde is vermoord, infiltreert een man in een club van neonazi’s. The Activist zit vol dramaturgische oneffen­heden, maar die verlenen deze Litouwse queer thriller ook wel weer een zekere charme.

“Mensen zoals jij zorgen ervoor dat ze ons haten.” Andrius (Robertas Petraitis) is er net achter gekomen dat de man met wie hij scharrelde subsidiefraude heeft gepleegd. Lgbtqia+’ers hebben met allerlei stigma’s van doen, maar financiële zwendelaars te heten, is er doorgaans niet één van. Het is een voorbeeld van hoe Romas Zabarauskas met The Activist (Aktyvistas) regelmatig de plank net misslaat.

Op papier belooft The Activist een vrij rechttoe-rechtaan vergeldingsverhaal. De partner van Andrius, een bekende Litouwse homorechtenactivist, wordt vroeg in de film in zijn appartement vermoord. Andrius vermoedt dat de dader in een club van skinheads te vinden is en besluit het hoofd kaal te scheren en te infiltreren. De wraakthriller laat zich uittekenen.

Dat The Activist nooit simpelweg die film wordt, is omdat Zabarauskas meer heeft willen maken dan een thriller. Meer dan een verkenning van homofobie in een Litouwse provinciestad ook. Zabarauskas wil een queer gemeenschap portretteren die in de knoop zit met zichzelf, die twijfelt over wat de juiste weg voorwaarts is. Zichtbaarheid creëren? Juist zo onopvallend mogelijk blijven in een vijandige omgeving?

Dergelijke grijstinten worden echter uitgediept in een rammelend script (van naast Zabarauskas ook Marc David Jacobs en Vitalija Lapina). Met name de ontknoping zet de film in een dusdanig ander licht, dat je je afvraagt wat Zabarauskas nu eigenlijk wil zeggen – en of hij dat zelf goed weet.

Maar die grilligheid geeft The Activist ook een zekere charme. Misschien is het niet altijd door vertelvakkundigheid, maar op het verkeerde been word je toch gezet. En Zabarauskas gunt het de queer personages in ieder geval meer te zijn dan de sympathieke slachtoffers die ze in een andere versie van deze film wellicht waren geweest.

The Activist is Zabarauskas’ sluitstuk in een trilogie over Baltische queerness (na eerder The Lawyer, uit 2020, en het niet in Nederland uitgebrachte The Writer uit 2023). Daarmee verlegt de Litouwse regisseur hoe dan ook grenzen in een land waar de acceptatiegraad van lgbtqia+’ers tot de laagste in Europa behoort. Het dramaturgisch zwalkende The Activist heeft daarmee zijn eigen activistische waarde.