Joren Molter over Telefilm Nuclear Boy

Een padvinder knutselt eigenhandig een kernreactor in elkaar. In telefilm Nuclear Boy verkent regisseur Joren Molter op zachtmoedige wijze wat het betekent om buiten de boot te vallen. “De kijker is in mijn films altijd een omstander. Een ramptoerist eigenlijk.”

Het is een bizar verhaal. In de zomer van 1994 bouwde de zeventienjarige boy scout David Hahn met behulp van een basis-scheikundeboek eigenhandig een kernreactor. Met schrikbarend veel succes: tegen de tijd dat de radioactieve straling vijf blokken verder te meten was, brak Hahn zijn experiment af. De lokale politie van het slaperige Amerikaanse voorstadje waar Hahn woonde, arresteerde hem kort daarop op verdenking van het bouwen van een atoombom.

Op dit tot de verbeelding sprekende gegeven is de telefilm Nuclear Boy gebaseerd. Buitenbeentje en bommenfanaat Aike (debutant Guus Blanken) neemt zich voor een kernreactor te bouwen om indruk te maken op zijn afwezige vader (Horace Cohen) en pestende medescouts. We zien hoe Aike, gekleed in padvinderskostuum, zijn levensgevaarlijke knutselproject vol overgave aanvliegt – hij vergaart bijvoorbeeld informatie door zich voor te doen als kerngeleerde aan de universiteit, en verkrijgt benodigde materialen uit een antieke radiumklok. Precies zoals David Hahn ooit deed.

Einzelgänger
Toch is Nuclear Boy nadrukkelijk geen biopic, vertelt regisseur Joren Molter (1993) wanneer we hem spreken in een Amsterdams café. Britt Snel, de scenarist waar Molter al sinds de Filmacademie mee samenwerkt, liet zich inspireren door nieuwsberichten over Hahns project – om daar vervolgens een script uit op te tuigen dat uiteindelijk minder gaat over Hahn en meer over Snel en Molter zelf. Over hun jeugd en het gedeelde gevoel er niet helemaal bij te horen.

“Ik was rond mijn twaalfde nogal een einzelgänger”, vertelt Molter. “Op het platteland van Oost-Groningen, waar ik ben opgegroeid, vond ik weinig aansluiting bij leeftijdgenootjes. Ik hield ervan me te verkleden als Jedi en had nerdy hobby’s als het beschilderen van Warhammer-figuurtjes. Ik was bovendien een vrij zachte, misschien wat feminiene jongen. Dat werd niet helemaal begrepen in de tamelijk ruwe Veenkoloniën. Om me wat socialer te maken had mijn moeder me op scouting gezet. Daar kwam ik tussen nogal macho boerenjongens en klapte ik helemaal naar binnen. Zulke ervaringen kleuren de film. Het gezien willen worden, dat herkenden Britt en ik allebei in het verhaal van David Hahn.”

Misschien nog wel bepalender voor de aard en toon van de film is het feit dat Molter nog geen klein jaar voor de opnames van Nuclear Boy werd behandeld voor een agressieve vorm van kanker. Ondertussen is hij al even schoon verklaard, maar daar ging een zware tijd aan vooraf. “Ik onderging een pittige operatie en een van de zwaarste chemokuren, waardoor ik bijna drie maanden in het ziekenhuis heb geslapen. Door zoveel chemo’s werd ik zelf bijna een nuclear boy. Omdat mijn weerstand zo zwak was, werd ik op een afgesloten afdeling geplaatst waar nauwelijks bezoek was toegestaan en niet eens een bloemetje mocht worden neergezet. Ik heb me zo eenzaam gevoeld in die tijd. Dat sterkte me uiteindelijk in het idee dat ik een film over eenzaamheid wilde maken. En ook dat ik tegelijkertijd behoefte had aan het maken van een luchtige film.”

Mieren
Molter debuteerde in 2023 met het goed ontvangen Zomervacht, die pardoes genomineerd werd voor vier Gouden Kalveren (en die voor production design verzilverde). Een film over een dertienjarige jongen die de zorg krijgt toevertrouwd voor zijn meervoudig gehandicapte broer. Een fraai geschoten drama, maar geen lichte kost.

Ditmaal mocht er – hoe sneu het verhaal van de sociaal stuntelende Aike soms misschien ook is – meer lucht en humor in de film. Want een tiener die een kernreactor bouwt die radioactief gaat lekken, dat is natuurlijk ook gewoon een bijna absurdistische klucht.

En dus is Nuclear Boy in de eerste plaats een tragikomedie, waarin Aike’ s enthousiasme voor bommen en explosies aanstekelijk werkt. “Ik denk dat dat uiteindelijk ook beter bij me past”, zegt Molter. “Noem het Groningse nuchterheid, maar ik kijk graag met een zekere relativering naar de mens. We denken allemaal voortdurend dat we met belangrijke zaken bezig zijn, maar uiteindelijk zijn we mieren. We worden alleen geboren en gaan alleen dood – en daartussen keutelt iedereen maar wat aan. Dat zie ik graag terug in films. Het liefst op zo’n manier dat ik niet helemaal zeker weet of ik moet lachen of moet huilen. Ik hou van het werk van Yorgos Lanthimos – Dogtooth kijk ik eens per jaar – maar ook van Ulrich Seidl en Roy Andersson. Zij treffen heel knap de schoonheid van de onvolmaakte mens en de sulligheid van het bestaan.”

Stilistisch doet het werk van Molter inderdaad denken aan dat van de Zweedse cineast Andersson, die bekendstaat om zijn lang aangehouden, tableau vivant-achtige totaalshots. Ook Molter geeft de voorkeur aan een observerende visuele stijl waarin elke scène in één shot verteld wordt. Daardoor zien we Aike altijd in relatie tot zijn omgeving. Beter gezegd: zien we de afstand tussen Aike en de mensen om hem heen – de mismatch tussen hem en de wereld.

“Ik hou ervan om mijn personages alleen te laten, om het personage op afstand te plaatsen. Het ongemak over wat Aike overkomt, komt daardoor niet bij het personage te liggen, maar bij de kijker die het allemaal ziet gebeuren. De kijker is in mijn films altijd een omstander. Een ramptoerist eigenlijk. Bovendien: als je je film vertelt met één shot per scène, ontstaat er een nuchter simplisme in je vertelling. Zo kan ik de droge, eenzame beelden recreëren die ik als kind al observeerde op het platteland van Oost-Groningen. Vertellen in één shot is voor mij het meest oprechte wat je kunt doen. Je kunt geen effect creëren door te snijden. What you see is what you get.”

Nuclear Boy wordt op zaterdag 21 februari om 22.00 uur uitgezonden op NPO 3 is vervolgens te zien op NPO Start.