IFFR 2026: Maryam Touzani en Carmen Maura over Calle Málaga

Tijdens een gezamenlijk interview kijkt de Marokkaanse regisseur Maryam Touzani met vertedering naar haar stralende 79-jarige ster Carmen Maura. Zoals ook haar film Calle Málaga een liefdevolle blik werpt op Maura’s mooie, oude lichaam.

Dit zie je niet vaak bij een groepsinterview: de Marokkaanse regisseur Maryam Touzani (Adam, 2019; The Blue Caftan, 2022) en haar hoofdrolspeler, de 79-jarige Carmen Maura (vooral bekend van haar zeven films met Pedro Almodóvar – acht, als we het vroege experiment Folle, folle, fólleme, Tim (1978) meerekenen), spreken in Venetië, in reactie op onze vragen, evenveel met elkaar als met ons. En elke keer dat de tolk het Spaans van Maura (die geen Engels spreekt) voor ons vertaalt, babbelen de twee op de achtergrond gezellig verder; Maura speels lachend, Touzani regelmatig met vertederde blik.

Ook hun film Calle Málaga is gezellig; hij won niet voor niets al drie publieksprijzen. Maar dan wel een beetje verraderlijk gezellig, want achter het zonovergoten camerawerk van de Belgische Virginie Surdej schuilen wel degelijk pijnlijke gebeurtenissen en harde beslissingen. Die echter telkens weer verdwijnen achter de kordate glimlach en grote ogen van Carmen Maura.

“Kijk in haar ogen. Dan zie je iets dieps, iets intens en vol leven. Die liefde voor het leven is waar de film over gaat”, aldus Touzani, die zelf elke vragensteller overigens ook opvallend strak aankijkt – dit is geen afstandelijke regisseur bij het zoveelste interview, maar een betrokken maker met een boodschap.

“Toen ik Carmen leerde kennen, voelde ik dat ze in haar dagelijks leven, gewoon zoals ze is, alle eigenschappen van het personage María Ángeles al bezat. Zoals jullie weten is mijn film opgedragen aan mijn oma, die als Spaanse in Tanger leefde. Dit verhaal is voor mij erg persoonlijk. De Spaanse gemeenschap die je in de film ziet, was onderdeel van mijn jeugd. En toen ik Carmen ontmoette, was meteen duidelijk dat zij dit kon belichamen.”

Tanger
De politieke achtergrond van het verhaal wordt aan het begin kort aangestipt. In de jaren dertig ontvluchtten vele Spanjaarden het fascistische Franco-regime naar Marokko. Zo ook Touzani’s Spaanse grootmoeder, waarna Touzani zelf in de Marokkaanse kustplaats Tanger geboren werd – feitelijk maar een klein stukje varen van Spanje vandaan.

Veel nakomelingen van deze gevluchte generatie trokken na de val van Franco echter weer terug naar Spanje en begrepen vaak niet, aldus Touzani, waarom hun ouders en grootouders inmiddels zo aan Tanger gehecht waren geraakt. Iets wat Carmen Maura ook moest leren voelen, aldus Touzani: “Ik vond het geweldig dat ze van tevoren naar Tanger kwam en vlakbij het appartement ging wonen waar we zouden filmen, in dezelfde straat, omdat ze de energie van de stad in zich op wilde nemen, om echt María Ángeles te worden, als onderdeel van de gemeenschap.”

En het werkte, vertelt Maura: “Ik had er wel een huis willen kopen! Maar goed, ik ben bijna tachtig, dus dat ga ik niet meer doen. Maar ik werd wel verliefd op de plek. Dus ik begrijp heel goed waarom mijn personage er niet weg wil. Het is allemaal zo mooi, het landschap, de markten, de winkels, de geuren; en de mensen zijn zo aardig. En het is zo goedkoop: ik ging allemaal boodschappen doen en het kostte maar twee euro!”

Verweduwd
Hm. In dat laatste zou je natuurlijk ook een pijnlijk gebrek aan besef van economische verhoudingen kunnen zien. Net zoals haar personage in de film, María Ángeles, verweduwd in een fraai appartement in Tanger, niet werkelijk geïnteresseerd lijkt in de financiële problemen van haar ongelukkig gescheiden en zwaar gestresste dochter – een verpleegkundige in Madrid met twee jonge kinderen. En dus ook geen begrip toont voor de beslissing het huis te verkopen.

Iets egocentrisch kleeft deze María wel aan. Waarom vraagt ze niet naar haar dochters leven in Madrid? Waarom is ze daar niet één keer langsgekomen om haar kleinkinderen te zien? En waarom heeft haar eega überhaupt het appartement aan zijn dochter nagelaten en niets vastgelegd voor María zelf?

Er hangt een suggestie van getroebleerde gezinsverhoudingen in de lucht, maar meer komen we daarover niet te weten. De dochter – die door het script echt tekort wordt gedaan – gaat terug naar Madrid om alles te regelen met de notaris en wij blijven bij moeder María. En leven vervolgens vanzelfsprekend mee met haar levenslustige koppigheid, waarmee ze het vertikt weggezet te worden in een bejaardenhuis. Dan liever terug inbreken in haar te koop staande appartement. En geld verdienen met, bijvoorbeeld, illegale avonden waarop de hele buurt voetbaluitzendingen mag komen kijken, voorzien van hapjes en stiekeme alcohol.

Doorleefd lichaam
Net zoals Touzani gaandeweg een doorleefd beeld geeft van het appartement en de straat onder haar balkon, waar alle winkeliers María begroeten op haar dagelijkse ronde, geeft ze ook een doorleefd beeld van María’s lichaam. Dit is een lichaam dat geleefd heeft, in een appartement waarin geleefd is, aan een straat waarin geleefd wordt.

Hoogtepunt is een tedere seksscène van María met de antiquair van wie ze haar meubilair wil terugkopen. Maar Touzani filmt Carmen Maura ook in andere scènes consequent met een gevoelige en aandachtige nabijheid: haar gezicht, haar nek, haar handen.

“Wat mij betreft is ouder worden iets moois”, zegt Touzani. “Het is een privilege waar we niet genoeg bij stilstaan. Om die schoonheid te benadrukken, bleef ik dicht bij haar huid en haar rimpels. Elke rimpel die we hebben, getuigt van het leven dat we hebben mogen leven. In cinema verbergen we het oude lichaam liever. Maar ouderdom is ook een kracht. Als je naar María kijkt, als je naar Carmen kijkt, zie je ook het kind dat ze was, de jonge vrouw die ze was, de vrouw die ze nu is. Je ziet alles. Maar dan moet je wel echt willen kijken. En omdat we dat niet vaak doen, was het zo ontzettend dapper van Carmen om zichzelf aan ons te laten zien.”

“De producent bleef me maar vragen: dus je gaat echt naakt zijn in een scène?”, reageert Maura met een guitige glimlach. “En weet je, jaren geleden zou ik daar ‘nee’ op gezegd hebben. Maar op mijn leeftijd maakt het allemaal niet meer zo veel uit.”

Feminisme
En zo blijven Touzani en haar eega en vaste filmkompaan Nabil Ayouch (met wie ze samen het scenario schreef) taboes tarten in de representatie van seksualiteit. Zoals ze ook deden met Much Loved (Ayouch, 2015; coscenarist Touzani, naar haar documentaire Sous ma peau vieille, 2014), Razzia (Ayouch, 2017; coscenarist en acteur Touzani), Adam (producent Ayouch), The Blue Caftan (coscenarist en producent Ayouch) en Everybody Loves Touda (Ayouch, 2024; coscenarist Touzani). Het is een man-vrouw-eentweetje dat past bij de ideeën van Touzani over feminisme, waarvan deze films getuigen. “Een feminist zijn is een humanist zijn”, stelt Touzani. “Ik geloof in de vrijheid om te doen wat je wil, los van of je man of vrouw bent. Met dezelfde regels en dezelfde mogelijkheden.”

Voor haar hoofdrolspeler Maura, lid van een eerdere generatie, is het hedendaagse feminisme desgevraagd wat onoverzichtelijk geworden. Zij ziet het vooral als iets praktisch: “Ik werd feminist de dag dat ik mijn man verliet om mijn eigen ding te gaan doen.” Zo. En dat is ze blijven doen. Ze heeft inmiddels zelfs alweer een volgende hoofdrol ingeblikt, in een horrorfilm van de Argentijnse regisseur Martín Mauregui. Titel: Crazy Old Lady.

Calle Málaga is te zien op IFFR 2026 en draait later dit jaar in de bioscoop.