World Wide Angle – 16 maart 2016

De Australische filmcriticus Adrian Martin schuimt voor de Filmkrant het wereldwijde web af. Als correspondent becommentarieert hij opvallende discussies en tendensen rond films en filmmakers, in webzines, weblogs etc. Aflevering 15: ‘The Lyons Sleeps Tonight.’

Het mag dan in Europa geen groot filmnieuws zijn maar in de VS wordt een curieuze discussie gevoerd over een van ’s lands slechtste filmcritici: Ben Lyons, een stralende televisiepresentator die het Will Smith-vehikel i am legend betitelde als "een van de beste films ooit gemaakt" — ongetwijfeld in hetzelfde rijtje als viaggio in italia (1953), au hazard, balthazar! (1966) en letter from an unknown woman (1948). Deze wijsheid verschafte Lyons de titel ‘quote-hoer’. Dat wil zeggen iemand die ‘soundbytes’ uitkraamt (en geen enkele byte is kleiner dan die van Lyons) die onvermijdelijk gerecycled worden in filmadvertenties.
In de blogosphere bestaat niks dan minachting en afkeer voor de jonge Lyons: de LA Times vroeg zich af of hij ‘de meest gehate criticus in de VS is’ (latimes.com/entertainment/news/la-ca-lyons28-2008dec28,0,3485043.story), en er is zelfs een site met de naam "Stop Ben Lyons! A Blog on Mediocrity and American Culture" (stopbenlyons.com/).
Ongetwijfeld heeft elke land zijn eigen Ben Lyons: knappe maar onwetende filmjournalisten met golvend haar en hippe kleding die perskits en internetsites afstruinen op zoek naar stukjes filmrecensie-wijsheid die ze dan gebruiken voor hun eigen recensie op tv, radio en — steeds vaker — in gedrukte en online media. Op hen is het prijsschieten. Het is de ‘Invasion of the Body Snatchers’: nepcritici vervangen de echte critici. Ik herinner me een Australische filmcriticus (die later directeur werd van een Europees filmfestival) die bij de bagageband van een vliegveld zo’n quote-hoer tegenkwam, waarna de aanwezigen werden getrakteerd op een scheldkanonnade in de trant van "jij bent bezig ons beroep van filmkritiek kapot te maken!"
Toch is iets vreemds de discussie over Lyons binnengeslopen. En het ‘is’ een discussie want er zijn geestverwanten die hem verdedigen, zoals Cenk Uygur van The Huffington Post (huffingtonpost.com/cenk-uygur/in-defense-of-ben-lyons_b_155048.html), die mensen die te veel van filmgeschiedenis weten maar niks vindt (het is zo academisch!), en uiteindelijk concludeert: "Hoe deze film zich verhoudt tot het werk van Frank Capra doet er voor mij een stuk minder toe dan de vraag of mijn vrouw deze film kan uitzitten." En dat, in een notendop, is de consumentencultuur waar Lyons voor staat: filmkritiek is niks anders dan een entertainmentgids voor ‘gewone’ mensen — die overgrote meerderheid van kijkers die daardoor gedevalueerd, naar de mond gepraat, geëxploiteerd en dommer gemaakt wordt.
Het stuk van Uygur (ook een televisiepresentator) instigeerde een punt-voor-punt weerlegging van Drew Morton op de academische site Dr. Mabuse’s Kaleido-Scope (dr-mabuses-kaleido-scope.blogspot.com/2009/01/in-defense-of-ben-lyons-response-to.html<). En de éminence grise van de Amerikaanse filmkritiek Roger Ebert — wiens voormalige tv-show ‘At the Movies’ tegenwoordig onder meer door Lyons wordt gepresenteerd — heeft ook zijn gewicht in de schaal gelegd door (zonder Lyons bij naam te noemen) een ‘little rule book’ van de filmkritiek te presenteren (blogs.suntimes.com/ebert/2008/10/eberts_little_rule_book.html). Een grappige lijst om te lezen: zo adviseert hij critici nooit met filmsterren op de foto te gaan.
Maar precies hier krijgt deze hele ‘media-event’ iets vreemds: sommige mensen rouwen om het verdwijnen van de Gouden Eeuw van Ebert en zijn kameraad Gene Siskel op tv. Terwijl zij juist de gasten zijn die het tijdperk van fastfood-achtige, giechelige en duim-omhoog/duim-omlaag recensies hebben geïntroduceerd! Dat is ook precies het moment dat die zogenoemde ‘crisis van de filmkritiek’ begon, meer dan twintig jaar geleden. Dat was het begin van het einde.
Maar we moeten ophouden onszelf te pijnigen, en ophouden onze kritische energie te stoppen in de ‘middelmatigen’ die toch altijd de boventoon zullen voeren in de cultuur van de mainstream. Laat de mainstream lekker op eigen kracht voortdribbelen — of afdruipen. Het echte werk binnen de filmcultuur, vandaag de dag, vindt ergens anders plaats.

Adrian Martin | vertaling Ronald Rovers