Yeralti

De prijs voor de waarheid is hoog voor de ambtenaar uit Dostojevski-verfilming Yeralti, die een diner verstoort met een tirade tegen dikdoenerij en hielenlikkers.

In ‘Naar aanleiding van natte sneeuw’, het tweede deel uit Dostojevski’s Aantekeningen vanuit de ondergrondse, nodigt een man zichzelf uit bij een etentje terwijl hij weet dat hij niet welkom is, en begint zijn gezelschap vervolgens flink te beledigen. Deze kwelling doet hij zichzelf aan, net als de Turkse ambtenaar in Yeralti (Inside), ook een man die geen blad voor de mond neemt, die losjes is gebaseerd op Dostojevski’s personage. Deze Muharrem (een sterke rol van komedieacteur Engin Günaydin) bezoekt een dronkemansdiner ter gelegenheid van de prijsgenomineerde schrijver met wie hij gebrouilleerd is geraakt en die hij van ideeëndiefstal beschuldigt. De flauwe grappen van zijn voormalige vrienden tergen hem tot op het bot.
De man is zelf een mislukte schrijver die nu zijn dagen slijt op kantoor, waar hij in stilte een overdreven hang naar zuiverheid heeft ontwikkeld. Op het etentje gaan de sluizen open, en foetert hij tegen dikdoenerij, dure woorden en hielenlikkers, kontkruipende speeches en slijmballen. Waarheid en oprechtheid zijn het enige wat telt. Hij buigt voor niemand. In zijn kruistocht tegen arrogantie en borstklopperij voelt hij zichzelf superieur, een onmogelijke positie die ertoe leidt dat hij in de afgrond dreigt te vallen die hij juist zo graag aan de wereld wil laten zien. Die afgrond is namelijk de harde realiteit, en — hij parafraseert dan Dostojevski — de realiteit is belangrijker dan zielige ego’s.
Ondertussen ontwikkelt hij een onstilbare honger naar het schandalige, besnuffelt hij ongegeneerd zijn lichaamsholtes en raakt steeds verder in de goot. Alles voor de waarheid. Dat niemand zijn openhartigheid op prijs stelt, is niet zijn schuld, vindt hij. Hij wil een goed mens zijn maar ze geven hem de kans gewoon niet. Regisseur Zeki Demirkubuz brengt zijn neergang kalm maar doortastend in beeld, met een soms dromerig camerawerk dat een beetje los staat van de werkelijkheid die Muharrem zo verstikkend heeft omarmd.

Mariska Graveland