Redactioneel – 6 juni 2013

Zwart-wit is de kleur van deze maand. Er draaien maar liefst drie nieuwe films in de bioscopen waarin de makers bewust gekozen hebben voor een ontkleurde werkelijkheid: de Berlijnse stadssaga Oh Boy, de melancholische onttakeling van het Portugese koloniale verleden in donker Afrika in Tabu en de fladderwandelingen van een stuurloze jonge vrouw door New York in Frances Ha.
Zwart-wit is de kleur van het verleden. Simpelweg omdat de eerste film- en fotobeelden zwart-wit waren. Maar Oh Boy-regisseur Jan-Ole Gerster koos voor zwart-wit om andere redenen: namelijk om zich niet te laten afleiden van die kleurige wereld in 3D die Hollywood maar al te vaak als een sluier over onze werkelijkheid legt. Hij denkt dat de wereld in zwart-wit niet zo spreekwoordelijk zwart-wit is, maar juist vol tussenkleuren en nuances, al zijn ze dan allemaal meer of minder zwart of wit. Zwart-wit dus om beter te kunnen zien.
Wie nog even terugdenkt aan de hernieuwde kennismaking die filmliefhebbers maakten met zwart-wit in The Artist herinnert zich ook dat zwart-wit in onze waarneming ook altijd gepaard lijkt te moeten gaan met stilte. Het is bijna synergetisch: zwart-wit is niet alleen het ontbreken van geluid, maar wie zwart-wit ziet is ook niet in staat om stemmen te horen.
Daar speelt regisseur Miguel Gomes mee in Tabu. Zijn film maakt wel geluid, maar spreekt het grootste gedeelte van de tijd niet — althans niet in het tweede gedeelte waarin hij een prachtige fatale liefdesgeschiedenis op de Afrikaanse savanne vertelt. De film is letterlijk stom. Niet stil. Een letterlijke verbeelding van de spraakverwarring die in het Nederlands ontstaat als we het over films van voor de ontdekking van het geluid (en sommige daarna) hebben. Wat in Tabu spreekt is de stem van de verteller. De stem van de herinnering. En wat we zien, kunnen zowel zijn herinneringsbeelden aan het verleden zijn, als ook de verbeeldingsbeelden die toehoorster Pilar al luisterend voor zich ziet.
Wat wel geluid maakt in die herinneringswereld zijn de wind en het water, en de voetstappen door het gras. We horen een schot, maar niet de kreet van degene die getroffen wordt.
Zo kijken we naar film. We horen een schot, en de kogel landt zacht in onze ogen, in onze hersencellen en maakt er beelden van die pijn doen. Herinneringen in zwart-wit die zachtjes spreken.
Maar blauw is natuurlijk de warmste kleur.

Dana Linssen | twitter @danalinssen