Dom/The House

Standvastig observerend debuut: vader bouwt een huis, maar dochter wil er niet wonen. Het levert een krachtige metafoor op voor postcommunistisch Slowakije.

Het huis in de titel van Dom staat net iets te dicht bij een ander huis. Dat van Eva’s ouders. En het is nog niet af. Vader Imrich bouwt het steen voor steen met zijn eigen handen. Hij wil het af hebben voordat Eva met de middelbare school klaar is. Een duidelijk signaal. Hij wil zijn jongste dochter dicht bij huis houden, wat hem met zijn oudste Jana niet is gelukt, al keert die aan het begin van de film met hangende pootjes terug. En daarom dwingt hij Eva elke vrije seconde om hem een handje te helpen. Maar Eva heeft andere dingen aan haar hoofd. Ze droomt van de wereld achter de heuvels van Lehota; die nu de sneeuw begint te smelten dichterbij komt. Ze wil weg. Au pair worden in Londen. En daarom besteedt ze haar tijd liever aan geld verdienen met andere klusjes: schoonmaakwerk, huiswerk maken voor haar klasgenoten, folders uitdelen, alles wat maar de beloofde euro’s oplevert voor haar vlucht.
Dom is een tragikomisch verhaal over economische stagnatie in postcommunistisch Slowakije. Een landschap van koppige oude mannen en ontheemde jonge mensen. Een land dat weer opnieuw gebouwd moet worden, om een huis te kunnen worden. Maar door wie? En hoe? En wie zullen er uiteindelijk gaan wonen?
In haar debuutfilm laat scenarioschrijfster en regisseuse Zuzana Liová die grote vragen over generaties en geschiedenis weerklinken als de sobere grondtoon voor een film die vooral op handelingen focust. En daarin openbaart zich dan ook de komische futiliteit van al onze ondermaanse acties. Het metselen natuurlijk, en het afmeten van de ramen en de kamers. En je hoeft niet veel van vader Imrichs frustraties te weten als je hem een glas bier ziet drinken in het lokale café, want daar zit alles ook al in.
Liová werkte lang aan het script voor haar debuutfilm, dat in 2007 de Kieslowksi Award won in Cannes voor een nog niet geproduceerd scenario. Die bezonkenheid zie je vooral terug in de diepgang waarmee ze haar acteurs regisseerde. Drama en stijl zijn minimalistisch. Maar de personages hebben verhalen die opgeroepen worden door de stilte van hun tred en het zwijgen van hun gezichten. Zeer terecht dat Dom daardoor wordt vergeleken met het werk van bijvoorbeeld Mike Leigh, die eenzelfde peil met zijn acteurs bereikt.
Het gevolg is een fletse realiteit die steeds meer grijstinten krijgt naarmate je er langer naar kijkt. En kijken zal je. Want deze trotse personages komen zo dichtbij dat ze zich in je netvlies etsen. Als de schaduw van een echo van familieleden die ook ooit een huis hebben gebouwd: het land waarin je zelf woont.

Dana Linssen