Webfilm: Immersie

De gisteren besproken iPad app Condition Oneis de jongste in een reeks pogingen tot diepere onderdompeling in de filmische ervaring. Hoe geef je de kijker de illusie van achter zijn beeldscherm in de gefilmde werkelijkheid te stappen? Een overzicht van recent ontwikkelde dan wel opgeleefde technieken.

Eerste persoonsperspectief
De videogame. Maar ook: de gebroeders Dardenne die in Rosetta (1999) op de rug van hun hoofdpersoon filmen. En: de Deense documentairemaker Janus Metz die voor zijn overrompelende Afghanistan-documentaire Armadillo (2010) kleine cameraatjes aan de helmen van de Deense soldaten bevestigde. Dat zorgt voor een versterkte identificatie: het gevoel zelf gevechtsmilitair te zijn komt even beangstigend dichtbij.

Het panorama
Eigenlijk is het 180 graden gezichtsveld van Condition One nogal gebrekkig. Niet alleen stuit je op lelijke blokjes als je naar de uiterste randen van het beeld surft, ook is het gevoel van onderdompeling natuurlijk pas compleet als je in álle windrichtingen kunt blikken. Katerina Cizek filmde van de flats in haar webdocumentaire HIGHRISE — Out My Window (2010) alle muren, om deze in een panoramische presentatie aan elkaar te plakken. Als bezoeker sta je zo middenin de leefwereld van de dertien geportretteerde wereldburgers.

3D
De vettigheid van de brillenglazen wil nog wel eens afbreuk doen aan de ervaring, maar in principe zorgt de toevoeging van de derde dimensie voor de ruimtelijkheid die in de 2D-film ontbreekt. Je kunt de verhaalfiguren bijna aanraken vanuit de bioscoopstoel — en dus bij wijze van spreken in hun wereld stappen. In de eerste 3D-documentaire Cave of Forgotten Dreams (2010) heeft de techniek een duidelijke functie. In 2D waren de dimensies van de nauwe grotten nooit zo duidelijk naar voren gekomen. Bovendien zijn ’s werelds oudst bekende grotschilderingen die Werner Herzog vastlegde een soort ‘proto 3D-cinema’: doordat ze over de wanden golven, zijn het een beetje driedimensionale afbeeldingen.

Augmented reality
Dit is eigenlijk de omgekeerde weg. Je bevindt je in de werkelijkheid, en daar wordt vervolgens een gefilmde laag overheen gelegd. De onderdompeling zou compleet zijn als de film op doorschijnende brillenglazen wordt geprojecteerd, maar zo ver is het nog niet. Wel kreeg Marjoleine Boonstra’s documentaire Haven — Omzwervingen in de nacht (2004) tijdens het afgelopen IDFA een spin off, in de vorm van een wandeling over de NDSM-werf, waar de film over gaat. Op vaste punten op de route kreeg je via de app op je tablet of smartphone bijpassende fragmenten uit de film te zien, aangevuld met materiaal uit de archieven van onder andere Beeld en Geluid.

Niels Bakker