STRAY DOGS (Marziyeh Meshkini)

De Iraanse Marziyeh Meshkini maakte met stray dogs een indringend portret van het naoorlogse Afghanistan, met verwijzingen naar het Italiaanse neorealisme.

De zevenjarige Gol Ghoti, haar broer Zahed en hun hondje zwerven dagelijks door de straten van Kaboel. Ze zoeken brandbaar materiaal om zich ’s nachts warm te houden wanneer ze als nachtgevangenen bij hun moeder in de gevangenis slapen. Ze zit gevangen in opdracht van hun vader. Tijdens de oorlog hertrouwde ze, in de veronderstelling dat hun vader, een strijder voor de Taliban, was omgekomen. Vader zelf zit als oorlogsgevangene opgesloten aan het andere eind van de stad.
Wanneer het de kinderen verboden wordt nog langer in de cel te overnachten, zijn de drie op zichzelf aangewezen. In het door armoede en werkeloosheid geteisterde land is de gevangenis de beste optie voor de kinderen. Het blijkt echter moeilijker dan gedacht om te worden opgepakt. Als ze inbreken in een als woning dienstdoende Volkswagen Kever, laat de bewoner ze halverwege zijn tirade lopen wanneer er een Amerikaans vliegtuig over gaat. Zijn scheldpartij loopt over in een langgerekte aanklacht tegen de Amerikanen, die zijn huis en familie hebben gebombardeerd. En als de kinderen een koeienkop stelen bij de slager, ontstaat een enorm hondengevecht, waarbij de omstanders de dieven snel zijn vergeten.

Amerikaanse films
stray dogs werd gemaakt door de Iraanse filmmaakster Marziyeh Meshkini. Ze is de echtgenote van Mohsen Makhbalhaf; hun dochter Samira debuteerde in 1998 en zoon Maysam produceerde stray dogs. De familie runt ook filmschool en productiehuis Makhbalhaf Film House, en is grotendeels verantwoordelijk voor de Iraanse filmproductie. Meshkini debuteerde pas in 2000 met the day i became a woman. Na het surrealisme van die film verwijst ze in stray dogs expliciet naar het Italiaanse neorealisme.
Om te leren hoe ze opgepakt moeten worden, bezoeken de kinderen Vittorio De Sica’s ladri di biciclette, die in het plaatselijke filmhouse draait. De kassamedewerker raadt het ze overigens af: hij vindt het maar een saaie film. ‘Het gaat over stelen, maar er gebeurt eigenlijk niets,’ klaagt hij. Volgens hem kunnen Zahed en Gol Ghoti beter naar de Amerikaanse films gaan die in de bioscoop van zijn broer worden vertoond. Dat doet hij zelf ook iedere avond.
De (onwaarschijnlijke) vertoning van De Sica’s klassieker is onderdeel van een uitgebreidere verwijzing naar het Italiaanse neorealisme, die ook Meshkini’s keuze om met niet-getrainde acteurs te werken ingaf. De regisseuse trekt met de verwijzing parallellen tussen het huidige Afghanistan en het Italië van net na de Tweede Wereldoorlog: twee door oorlog verwoeste landen. Materieel verwoest door de bombardementen, maar ook op menselijk niveau verwoest door armoede en werkloosheid, en door het constante spierballenvertoon van de ‘bevrijder’. Het lijkt wel of in stray dogs elke vijf minuten een Amerikaans vliegtuig overgaat.
Toch is stray dogs niet per se een anti-Amerikaanse film. Het gaat Meshkini niet om geopolitieke spelletjes, maar om de menselijke gevolgen. Dat de scènes tussen meisje en hond hier en daar neigen naar sentimentalisme is haar vergeven. stray dogs geeft een indringend zicht op de psyche van een verwoest land.

Joost Broeren