PLUS QU’HIER, MOINS QUE DEMAIN

In het subtiele melodrama Plus qu’hier, moins que demain wordt een plattelandsfamilie gevolgd waarin alcoholisme en incest slechts worden gesuggereerd. Geheimen en verlangens worden met een boerse, afgemeten stilte toegedekt.

Misschien omdat ik er voor het eerst over hoorde in een film van Eric Rohmer, maar het is net alsof ‘l’heure bleue’, het moment van totale stilte in de natuur net voor dag en dauw, een puur Frans natuurverschijnsel is. In Rohmers Les quatre aventures de Reinette et Mirabelle breekt het hart van de romantische Reinette zowat als die stilte, waar zij en haar stadse vriendin speciaal voor zijn opgestaan, ruw doorbroken wordt door een passerende vrachtwagen. Dat maakte ‘l’heure bleue’ in ieder geval tot een voor Nederlanders ongewoon verschijnsel daar zo’n onverwacht geluid hier toch aan de orde van de dag zou zijn.
Ook de Tiger Award-winnaar Plus qu’hier, moins que demain begint haar verhaal met dit gewijde Franse blauwe uur, weerspiegeld op de gezichten van de pubers Françoise en Bernard, die op het stoepje buiten de fabriek van Bernards vader in elkaars armen ieder voor zich uitstaren. Anders dan in Rohmers film is de stilte hier echter niet het doel op zich, maar verbergt ze van alles. Dat begint al bij dit eerste vroegochtendlijke gesprek tussen de jongen en het meisje waarin zij liegt dat ze er helemaal is, terwijl ze zichtbaar liever ver van daar zou willen zijn. Dat blijft zo in de rest van de film waarin nog veel meer geheimen en verlangens met een boerse, afgemeten plattelandsstilte worden toegedekt.

Horizon
Niet alleen de stilte is verhullend in deze film. Regisseur Achard benadrukt de leegte van de weidse velden, het boerenerf en de verspreide gebouwen op het fabrieksterrein, alsof hij de melodramatische gebeurtenissen die de verschillende familieleden in deze familiekroniek aan elkaar verbinden zo lang mogelijk uit het zicht wil houden. Achard vertelt zijn eigentijdse melodrama indirect, terwijl het klassieke melodrama dat juist excessief zou doen door alcoholisme, overspel, waanzin en incest via snerpende vioolklanken en luid wenende personages in je gezicht te werpen, en het moderne DOGMA95-melodrama datzelfde zou doen via zwiepende camera’s en hectische, onscherpe beelden.
Er is een alcoholistische vader, een labiele dochter, een incestueuze relatie tussen neef en nicht en tussen oom en nicht, een overleden baby, maar de meeste van deze onthullingen vinden buiten beeld plaats. Vader wordt een keer dronken thuis afgeleverd en het is de geroutineerde opvang die duidelijk maakt dat het hier een ritueel betreft. De oudste zus verdwijnt achter een witte, houten poort en we begrijpen met het toekijkende jongste zoontje pas na het tevoorschijn komen van een oude weduwe dat achter die poort een kerkhof schuilt. Zelfs de uiteindelijke emotionele climax, waarin de door zijn vriendinnetje/nichtje verlaten Bernard uit frustratie de fabriek van zijn vader in brand steekt, is slechts een ver vuur aan de schemerende horizon. Het wordt opgemerkt maar niemand reageert.
"Als je van mensen houdt dan begrijp je het als ze weg moeten gaan", zegt de moeder tegen haar zoontje wanneer deze alleen met zijn oude ouders in die schemerende leegte en stilte achterblijft. Het zijn onverwacht liefdevolle woorden die de eenzaamheid toch niet opheffen. Maar dat is dan ook niet de bedoeling van regisseur Achard die met Plus qu’hier, moins que demain een mooi, melancholiek, realistisch en beheerst melodrama maakte dat ons verrijkt maar niet gelouterd naar huis laat gaan.

Jann Ruyters