World Wide Angle (NL) – 22 december 2010

De Australische filmcriticus Adrian Martin schuimt het wereldwijde web af. Hij becommentarieert opvallende discussies en tendensen rond films en filmmakers, in webzines, weblogs etc. Aflevering 36: ‘Symptomatisch’

Aan het eind van de jaren zeventig, schreef wijlen Gérard Legrand — groot criticus voor Positif en André Bretons compagnon in z’n surrealistische avonturen — een stuk waarin hij een paar verschillende maar ruwweg eigentijdse films besprak. Een nieuwe trend in het fantastische voorvoelend — niet als strikt genre, meer een losse tonaliteit, zoals hij het beschreef — verwees hij naar Jacques Rivette’s duelle, Eduardo de Gregorio’s serail, Louis Malle’s black moon, André Téchiné’s barocco en Claude Chabrol’s alice or the last fugue.
Zou iemand vandaag de dag, dertig jaar later, bezwaar maken tegen Legrands waarneming? Zou iemand er tegenin willen brengen dat Rivette en Gregorio niet op een hoop mogen worden gegooid met Malle en Chabrol, en beweren dat Téchiné een geval apart is, dat authentieke voorbeelden van het fantastische onderscheiden moeten worden van niet-authentieke voorbeelden, of dat sommige van deze projecten al jaren voordat de trend in zicht kwam door iemand verzonnen werden? Natuurlijk niet: omdat Legrand, als criticus en als kijker, helemaal gelijk had toen hij een patroon zag in deze films. En ook omdat de geschiedenis hem aardig gelijk heeft gegeven.
Afgelopen maand zorgde Word Wide Angle voor een bescheiden maar levendige internationale discussie over een nieuwe ‘realistische’ cyclus in cinema, die zodiac, carlos en che omvat. Een van de commentatoren naar wie werd verwezen — zonder enige boosaardige bedoeling van mijn kant — gebruikte zijn recht op reactie op de Filmkrant website. Ook elders ging men op de kwestie in: Jim Emerson bijvoorbeeld op zijn uitstekende blog Scanners, die de ongebruikelijke maar actuele beslissing nam om te linken naar een Facebookdiscussie waarop Amerikaans expert Glenn ‘anger management’ Kenny nogal onbehouwen hoon uitstortte over deze column en zijn auteur.
Een paar rare en onjuiste dingen werden aangevoerd over mijn stuk. Zinnen werden verkeerd gelezen en bedoelingen verkeerd uitgelegd. Ik zou Roland Barthes en Manny Farber verkeerd gelezen hebben. Er was de herhaalde beschuldiging dat het mijn intentie was deze films te torpederen, net als hun makers en hun fans, en dat ik ze in de grond gewoon ‘niet goed vond’ (klopt niet: ik ben een verklaard fan van zodiac.) Men kon me nog vergeven dat ik, in wel 550 woorden, niet elke vorm van filmisch realisme had genoemd — daar bestaan, inderdaad, veel soorten van. Iemand insinueerde het bestaan van een of andere nepstrijd tussen intellectuele standpunten in de filmcultuur — terwijl ik simpelweg een trend probeerde te beschrijven en omschrijven, een trend waarover Olivier Assayas zich in bijna precies dezelfde woorden uitdrukt als die ik gebruikte.
Veel van deze reacties verraden een extreme defensiviteit — niet als een persoonlijke karaktertrek maar als een collectief, cultureel fenomeen. Hoe roekeloos van mij om zulke superindividuele films, kunstenaars en critici ‘op een hoop te gooien’. Zijn deze regisseurs niet de meesters van hun eigen werk, net als critici meesters van hun eigen gedachten en reacties zijn? Nou, toevallig niet.
Niemand (ook ik niet) houdt ervan om verteld te worden dat ze symptomatisch zijn — dat iets van wat ze doen, ontsnapt aan hun beheerste controle, en onstuitbaar deel uitmaakt van een breder patroon van cultureel-politieke uitwisselingen dat onvermijdelijk buiten hen om gaat, maar waarin ze wel betrokken worden. En dat is precies wat er gebeurde met Fincher, Soderbergh en Assayas toen ze inplugden in de tijdgeest van een ‘nieuwe realisme’ — en het gebeurt ook wanneer een (terecht) invloedrijk criticus als mijn vriend Kent Jones in de Sight and Sound van deze maand verklaart dat zodiac en carlos hun "structurele en dramatische inspiratie in de realiteit zelf" vinden.

Adrian Martin | vertaling Ronald Rovers