Op ooghoogte #19

Surveilllance

Stray Dogs

Mark Cousins (The Story of Film, Life May Be) schrijft maandelijks over film- en beeldassociaties. Deze maand over surveillancebeelden in de artfilm.

We zijn er volkomen aan gewend geraakt. Beelden van surveillance-camera’s in de film. In de Paranormal Activity-films worden ze gebruikt om bovennatuurlijke verschijnselen vast te leggen. In menig thriller roepen ze Orwelliaanse paranoia op.
Dit beeld, uit Stray Dogs van de Taiwanese filmmaker Tsai Ming-liang, doet vermoeden dat beveiligingsbeelden inmiddels ook van invloed zijn op de verste oevers van de art cinema. Het is niet zwartwit, korrelig of elektronisch, zoals het meeste materiaal van bewakingscamera’s dat we meestal te zien krijgen, maar het is wel, net als de meeste van de lang aangehouden shots in Tsai’s film, net een beetje boven ooghoogte gefilmd, en net ietsje naast de 90 graden-as, allebei stilistische kenmerken van beveiligingsbeelden.
Tsai is een van de meest subtiele filmmakers ter wereld. Zo’n shot is bij hem niet direct een verwijzing naar surveillance-beelden. Maar het neigt ernaar — de nachtelijke setting, de gelig monochrome kleurstelling dragen daar ook aan bij — waardoor het profijt heeft van de implicaties en associaties die surveillancetechnologie oproept: anomie (wetteloosheid en normloosheid in sociologische en psychologische zin, zoals in de verhalen van existentialische schrijvers als Camus en Dostojevski) en een inhumaan gezichtspunt, wat allebei thema’s zijn in Tsai’s werk.
Zijn beste films, als Vive l’amour (1994) en The River (1997), laten vaak in de steek gelaten mensen zien in half-afgebouwde betonnen architectuurconstructies en natuurlijk worden veiligheidscamera’s doorgaans precies op dat soort plekken geïnstalleerd: ondergrondse parkeergarages, gebouwencomplexen, opslagplaatsen en transitzones in het stedelijke landschap. Ze hangen daar om schuldigen te vinden, en bewijsmateriaal vast te leggen van criminele handelingen, of om die af te schrikken.
Het briljante van Tsai is dat hij die lang aangehouden beelden, een beetje te hoog gefilmd en uit het lood geslagen, gebruikt om het tegenovergestelde te filmen. De familie op dit beeld is thuisloos, en leeft aan de zelfkant. Tsai wil onze sympathie vragen voor de eenzame en verloren zielen die hij laat zien in die massieve Aziatische stadsconstructies waar hij zijn films vaak situeert. Hij wil dat we om ze gaan geven.
Alle beelden kunnen worden ondermijnd en ondergraven, menselijk gemaakt, nieuw elan gegeven. Ook de ontmenselijkte beelden van bewakingscamera’s. In een shot zoals dit doet Tsai dat subtiel, beeldschoon en met een werkelijk inzicht in wie de mens is.

Mark Cousins | twitter @markcousinsfilm

Stray Dogs zal dit najaar te zien zijn in de Nederlandse bioscopen.

 

Geschreven door Mark Cousins